Βελλεροφόντης και Άγαστος

Βελλεροφόντης και Άγαστος

Bellerophon and Uhhaziti

Η κρατούσα επιστημονική άποψη θεωρεί ότι οι μύθοι κάθε λαού πρέπει να προσεγγίζονται φιλολογικά. Ωστόσο ένα πλήθος μελετητών προσπαθεί να διαπεράσει το μυθολογικό κυτταρόπλασμα (μία διαδικασία έντονα αμφιλεγόμενη που ενέχει υψηλούς κινδύνους παραπλάνησης) και να ανασύρει πληροφορίες από τον ιστορικό πυρήνα (ο οποίος, βεβαίως, μπορεί και να μην υπάρχει).

Αιγαίο και κτήσεις στην Μ. Ασία
Κατά την άποψη αυτή, το Αιγαίο Πέλαγος ήταν μία θάλασσα που πάντοτε (δηλ. τόσο κατά την 3η αλλά όσο και κατά την 2η χιλιετηρίδα, αλλά πιθανόν και σε αρκετές προηγούμενες) έσφυζε από οικονομικές συναλλαγές και θαλάσσιο εμπόριο και επομένως συνήθως ένωνε πολιτικά τις δύο ακτές του (την βαλκανική και την μικρασιατική). Αυτό σημαίνει ότι σε εποχές που σχηματιζόταν ένα ισχυρό κράτος στην ευρωπαϊκή ακτή (δηλ. στην Θεσσαλία ή στην Αττική ή στην Πελοπόννησο}, αυτό αποκτούσε κτήσεις στην απέναντι μικρασιατική παραλία.

{Κάτι ανάλογο συνέβαινε και αργότερα, στην κλασσική εποχή όπου, παρά την παρουσία της απέραντης Περσικής αυτοκρατορίας στο εσωτερικό της Μ.Ασίας, η Αθήνα κυριαρχούσε ολόκληρη την αιγαιωτική παραλία ( Αιολίδα, Ιωνία, Δωρίδα)). Αυτό αιτιολογείται από το γεγονός ότι οι, συνήθως ακμαίες οικονομικά, παραλιακές πόλεις προσπαθούσαν να διαφύγουν από τον ζυγό (και από τους συνεπαγόμενους βαρείς φόρους) του εκάστοτε Ασιάτη δεσπότη, προσεταιριζόμενες την βοήθεια των απέναντι ελλαδικών κρατών.

Μυκηναίοι και Arzawa
Σύμφωνα λοιπόν με τα ανωτέρω, ο σχηματισμός λοιπόν ενός ισχυρού κράτους στην Πελοπόννησο, του Άργους, τουλάχιστον κατά τον 16ο αιώνα (κάτι που υποστηρίζεται και από τα ανασκαφικά δεδομένα) οπωσδήποτε πρέπει να είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση αργειακών κτήσεων στην παραλία της Μ.Ασίας. Αυτές ακριβώς οι κτήσεις εμφανίζονται στην χετταϊκή ιστορία ως Αρσαβία (Arzawa) στην ίδια περίπου περιοχή που μεταγενέστερα οι κτήσεις των Ιώνων, της κλασσικής εποχής, απετέλεσαν την Ιωνία. Επιπλέον, ετυμολογικά, ίσως η λέξη Arza-wa να αποτελεί εκχετταϊσμό του ελληνικού όρου " Αργεία χώρα". (Εδώ πρέπει να επισημανθεί όμως η σημαντική αντίρρηση ότι το κράτος Arzawa, σύμφωνα πάντοτε με την κρατούσα επιστημονική άποψη, είχε Λουβιακό πληθυσμό).

O ρόλος του Βελλεροφόντη
Οπότε καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ενδεχομένως ο Βελλεροφόντης να ήταν ένας στρατηγός, Κορινθιακής καταγωγής, που ανήκε στην στρατιωτική δύναμη του Αργειακού κράτους (δηλ. της "Μυκηναϊκής αυτοκρατορίας"), που υπεράσπιζε τις Αργειακές/Μυκηναϊκές κτήσεις στα παράλια της Μικράς Ασίας (δηλαδή κάτι ανάλογο με τους Σπαρτιάτες Θίβρωνα, Δερκυλίδα και Αγησίλαο στον πόλεμο κατά της Περσικής αυτοκρατορίας, κατά την περίοδο της Σπαρτιατικής ηγεμονίας μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο).

Ιοβάτης και Μαδυβάττης
Την συνέχεια μπορούμε να παρακολουθήσουμε στην αρχαία χετταϊκή γραμματεία. Έτσι, μπορούμε να κάνουμε τις εξης παρατηρήσεις:

Ο βασιλέας της Λυκίας Ιοβάτης ενδεχομένως ταυτίζεται με τον *Μαδυβάττη (Madduwatta) έναν ηγεμόνα των Lukka (Λυκίων).

Ετυμολογικά, ο μηχανισμός «ελληνοποίησης» του λουβιανού ονόματος ίσως να έχει ως εξής: Madduwatta < Maddu-watta < (Madd)u-watta < Uwatta < Ιοβάτα < Ιοβάτης (Jobates).

Σύμφωνα με τις χετταϊκές πηγές [(¨Έδικτο του *Μαδυβάττη) ( Indictiment of Madduwatta)], ο *Μαδυβάττης (Madduwatta) μετά από μία σειρά διπλωματικών ελιγμών κατάφερε να καταλάβει τον θρόνο της Αρσαβίας (Arzawa). Στην συνέχεια, διεξάγοντας μια σειρά επιτυχών πολέμων (στους οποίους ως στρατηγός υποθέτουμε ότι διέπρεψε ο Βελλεροφόντης), πέτυχε να εκδιώξει τους Χετταίους από την Νοτιοδυτική Μικρά Ασία και να μετατρέψει το κράτος του σε αυτοκρατορία.

Βελλεροφόντης και Uhhaziti
Ο ήρωας Βελλεροφόντης ενδεχομένως ταυτίζεται με τον *Άγασθο (Uhhaziti), το όνομα του οποίου, ενδεχομένως, παραπέμπει σε «εκχετταϊσμό» ενός ελληνικού ονόματος όπως Άχαστος ή Άγασθος ή Αίγισθος (δυστυχώς, το πραγματικό όνομα του ήρωα δεν έχει διασωθεί στον ελληνικό μύθο ενώ η ονομασία Βελλερο-φόντης (= φονέας του Βέλλερου) προφανώς αποτελεί παρωνύμιο).

Uhhaziti και Arzawa
Σύμφωνα με τις πηγές, ο *Άγασθος (Uhhaziti) ανέρχεται στον θρόνο της *Αρσαβίας (Arzawa) (ίσως με τον τρόπο που προτείνει ο ελληνικός μύθος, δηλ ως γαμβρός του Ιοβάτη) μετά τον θάνατο του Τάρχανδρου, (Tarchu-daradus), γιού του Μαδυβάττη (Madduwatta). Την εποχή αυτή (c. 1360), η αυτοκρατορία της Αρσαβίας (Arzawa) άγγιξε το απόγειό της. Τα σύνορα με την Χετταϊκή αυτοκρατορία έφθασαν στην πόλη Τύανα (Tuwanuwa), στο νοτιοδυτικό άκρο της Καππαδοκίας, 100 μίλια νότια της Χετταϊκής πρωτεύουσας. Σχεδόν ολόκληρο το δυτικό και νότιο τμήμα της Μικράς Ασίας ήταν στην κυριαρχία της ενώ το Χετταϊκό κράτος είχε περιοριστεί στο ανατολικό τμήμα της.

Ακόμα και αυτή η Αίγυπτος, η υπερδύναμη της εποχής άρχισε διπλωματικές επαφές μαζί της. Και από ότι φαίνεται, όλα ήταν δημιούργημα ενός ανθρώπου, του Κορίνθιου ήρωα Βελλεροφόντη.

Η πτώση του Βελλεροφόντη
Η συνέχεια της ιστορίας καταγράφεται και πάλι στα χετταϊκά αρχεία [(Χρονικά του Μυρσίλου) (Ten year annals of Mursili II)]. Σύμφωνα με αυτά, λίγο μετά την άνοδο στο χετταϊκό θρόνο του νεαρού αυτοκράτορα Μυρσίλου (Mursili II) συνέβη ένα πρωτοφανές γεγονός. Ένας κεραυνός έπληξε τον Άγασθο (Uhhaziti) στο γόνατο και τον άφησε ανάπηρο. [Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι οι χετταϊκές πηγές συνήθως περιέχουν υπερβολικά λιτές αναφορές των κατακτήσεων των βασιλέων και σπανίως αναφέρονται σε υπερφυσικά φαινόμενα τέτοιου είδους]. Ο Μυρσίλος (Mursilis II) δεν έχασε την ευκαιρία. Θεωρώντας το γεγονός ως θεία ένδειξη για την επιτυχία του άρχισε ένα ανηλεή πόλεμο κατά της *Αρσαβίας (Arzawa) που κατέληξε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα στην ολοκληρωτική συντριβή της (c. 1310?).

Ιππόλοχος, Piyama και Πήγασος
Ο Πήγασος ενδεχομένως ταυτίζεται με τον Ιππόλοχο, τον πρώτο γιό του. Ίσως σε αυτόν, ο βασιλέας πατέρας του, να ανέθετε την ηγεσία του θρυλικού ιππικού του (κάτι που συνήθιζαν οι αρχαίοι βασιλείς αν πάρουμε ως παράδειγμα τον Φίλιππο Β' που συνήθιζε να το αναθέτει στον γιό του Μ.Αλέξανδρο).

Πάντως, στην χετταϊκή πηγή που αναφερόμαστε, ο Piyama-Kurunta, γιός του Uhhaziti αμέσως μετά το συμβάν της αναπηρίας του πατέρα του, εξαπέλυσε, με ιππικό και άρματα, μία κεραυνοβόλα επίθεση εναντίον της συμμαχήσασας με τους Χετταίους χώρας Mira, στην κεντρική Μ.Ασία, και κατέστρεψε την πρωτεύουσά της. Αυτή όμως ήταν και η τελευταία νίκη της Αρσαβίας (Arzawa).

Μιά ακόμη παρατήρηση που θα μπορούσε να κάνει κανείς για το όνομα Piyama-Kurunta είναι ότι αυτό ενδεχόμενα αποτελεί την «εκ-χετταϊοποίηση» της ονομασίας «Πήγασος ο Κορίνθιος». Δυστυχώς όμως, η ύπαρξη και άλλων προσώπων της χετταϊκής ιστορίας με το όνομα Kurunta, κάνει την ελκυστικότατη αυτή υπόθεση πολλή δύσκολη (εκτός και αν οι άλλοι Kurunta γράφονται Karunta και δεν έχουν σχέση με τον αναφερόμενο).

Χίμαιρα και Mira
Η χώρα αυτή η Mira, που συνήθως αποτελούσε συνομοσπονδία την εποχή αυτή με την χώρα Καβαλία (Kuwaliya), ενδεχομένως αποτελεί την ιστορική ταυτότητα της Χίμαιρας, του διπλοειδούς τέρατος της Ελληνικής Μυθολογίας. Ετυμολογικά η Kuwaliya-Mira έχει μία ομοιότητα με την ονομασία του τέρατος (Ku(waliya)-Mira < Ka-Mira). Τέλος, ίσως οι κάτοικοι της Mira να ήταν η προπομπή μιάς σειράς κυμάτων του νομαδικού λαού των Κιμμερίων που αναστάτωναν κατά καιρούς την Μ.Ασία].

Καταστροφή Βελλεροφόντη
Τελικά ο Piyama-Kurunta συλλαμβάνεται αιχμάλωτος από τους Χετταίους (αυτό υπενθυμίζει τον ελληνικό μύθο ότι «οι θεοί πήραν τον Πήγασο») ενώ ο πατέρας του Uhhaziti διαφεύγει στις νήσους του Αιγαίου και προφανώς απο εκεί στην Ελλάδα.

Ίσανδρος και Tapalazunauli
Τέλος, η ίδια χετταϊκή πηγή αναφέρει και την ύστατη προσπάθεια του Tapala-zunauli (που ενδεχομένως ταυτίζεται με τον Ίσανδρο), δεύτερου γιού του *Άγασθου (Uhhaziti) που προσπαθεί ανεπιτυχώς να ανακτήσει μέρος των πατρώων εδαφών.

Ταυτοποίηση Βελλεροφόντη
Το τελικό συμπέρασμα από όλα αυτά τα επιχειρήματα είναι ότι ο συνδυασμός των Ελληνικών μύθων με την Χετταϊκή γραμματεία ίσως αποκαλύπτει ότι ο Έλληνας Βελλεροφόντης και ο Uhhaziti, είναι το ίδιο πρόσωπο δηλ. ο μόνος άνθρωπος σε ολόκληρη την χετταϊκή ιστορία που κατάφερε να ταπεινώσει τους πανίσχυρους Χετταίους.