Wokulski

Losy i charakterystyka Wokulskiego

Stanisław Wokulski to jedna z najciekawszych postaci w polskiej literaturze – jest niezwykle bogata i złożona; jak mówił o nim Szuman, jest to „...romantyk sprzed 1863 r. i pozytywista lat siedemdziesiątych”. Jego życie jest przeplatane wątkami typowo romantycznymi, jak miłość do Izabeli i typowo pozytywistycznymi, jak np. podróż do Paryża i spotkanie z Geistem.

=Co wiemy o Wokulskim?? = (w nawiasie podane są cechy pozytywisty i romantyka)
 * 1) Jego rodzina straciła majątek (tzw. „wysadzeni z siodła”), Stanisław musi więc zacząć zarabiać pieniądze (p)
 * 2) Pracuje w winiarni u Hopfera, kupuje książki, nabywa wiedzę. Tu uwidaczniają się pragnienia Wokulskiego – chce zostać naukowcem. (interesuje się perpetuum mobile i balonami). Pomagają mu studenci i poznany tu Rzecki (p)
 * 3) Trafia do Szkoły Przygotowawczej, a potem do Szkoły Głównej
 * 4) Angażuje się politycznie i w 1863 roku bierze udział w powstaniu styczniowym – ostatnim romantycznym zrywem. – zostaje zesłany na Syberię (r)
 * 5) Podczas zesłania kontynuuje pracę naukową (p)
 * 6) W 1870 r. wraca do Warszawy, lecz nie może znaleźć sobie miejsca – nie może wrócić na studia, ani znaleźć pracy. Czuje się sfrustrowany, nie może być ani naukowcem, ani bohaterem. (r)
 * 7) W znalezieniu pracy pomaga mu Rzecki, Wokulski pracuje u Mincla; po śmierci Mincla żeni się z wdową, Małgorzatą. Czas małżeństwa to czas definitywnie stracony, Wokulski żyje pod dyktando żony, czuje się skrępowany, nawet do teatru chodzą tylko po to, by się „pokazać”
 * 8) Małgorzata Mincel wkrótce umiera, zostawiając Wokulskiemu sklep i pieniądze; kolejne próby powrotu do kariery naukowej – nieudane.
 * 9) W teatrze poznaje Izabelę Łęcką, która odmienia jego życie. (r)
 * 10) Jedzie na Bałkany, na wojnę rosyjsko-turecką, realizuje kontrakty wojskowe, zdobywa dużą sumę pieniędzy.
 * 11) Wokulski darzy Izabelę prawdziwym romantycznym uczuciem (r), zdobywa ją jednak jak pozytywista (p). W międzyczasie otwiera nowy sklep, prowadzi interesy z Suzinem, angażuje się w działalność charytatywną (praca u podstaw); (p)
 * 12) Wokulski zdobywa Izabelę, próbując ratować jej sytuację finansową: skupuje od niej zastawę, weksle, kupuje konia, angażuje się w licytację kamienicy Łęckich. Dla Izabeli uczy się angielskiego, pojedynkuje się z Krzeszowskim, dla niej fascynuje się także włoskimi artystami (r)/ (p)
 * 13) Wyjeżdża do Paryża, tam poznaje Geista i jego rewelacyjny wynalazek – metal lżejszy od powietrza (p)
 * 14) Po powrocie, ciągle adoruje Izabelę, aż w końcu przyjmuje ona jego oświadczyny
 * 15) W trakcie podróży kolejowej, Izabela rozmawia o Stachu ze Starskim po angielsku, sądząc, że Wokulski nie zna tego języka. Wokulski przeżywa załamanie, próbuje się zabić, od śmierci ratuje go jednak Wysocki(r)
 * 16) Tajemnicze zakończenie utworu – Wokulski wysadził w powietrze zamek w Zasławiu, prawdopodobnie, wraz ze sobą. (r)

=Dlaczego Wokulski to postać tragiczna?=

Ponieważ jest człowiekiem z przełomu dwóch epok - „...romantyk sprzed 1863 r. i pozytywista lat siedemdziesiątych”. To właśnie połączenie cech romantyka i pozytywisty powoduje u Wokulskiego niekonsekwencje i prowadzi do klęski. Kiedy powraca z Syberii, znów jest na przełomie, tym razem – klas społecznych: ''„Kiedy [Wokulski] chciał uczyć się, (...) wszyscy mu dokuczali, kiedy wstąpił do uniwersytetu, zażądano od niego poświęceń. Kiedy wrócił do kraju, nawet pracy mu odmówiono. Kiedy zrobił majątek, obrzucono go podejrzeniami (...)”'' Jego tragizm polegał na braku umiejętności wyboru między różnymi wartościami. Z jednej strony był zagorzałym przeciwnikiem arystokracji, z drugiej zaś zabiegał o jej względy w imię miłości do Izabeli.

Jakby tego było mało, Wokulski stawiany jest przed jeszcze jednym wyborem: utopijnym, lecz być może genialnym pomysłem Geista, a miłością do Izabeli. Wokulski czuje się człowiekiem niespełnionym, jego młodzieńcze marzenia o byciu naukowcem zostały zaprzepaszczone, cierpi, widząc dorobek naukowy młodego Ochockiego. Wokulski sam o sobie mówi: "Jestem człowiek zmarnowany. Miałem ogromne zdolności i energię, lecz - nie zrobiłem nic dla cywilizacji. Ci znakomici ludzie, jakich tu spotykam, nie mają nawet połowy moich sił i mimo to zostawiają po sobie machiny, gmachy, utwory sztuki, nowe poglądy. Lecz ja co zostawię?... Chyba mój sklep, który dziś upadłby, gdyby go nie pilnował Rzecki... A przecież nie próżnowałem: szarpałem się za trzech ludzi i gdyby mi nie pomógł przypadek, nie miałbym nawet tego majątku, jaki posiadam!.. "

Stach stara się pogodzić dążenie do nauki, z miłością. To połączenie z góry skazane jest na przegraną, bo nauka absorbuje zbyt wiele energii, czyniąc z Wokulskiego postać pozornie słabą, rozbitą, a tak naprawdę chcącą spełnić się w stu procentach. Dlatego też Łęcki sądzi, że „Jest to człowiek szalonej energii, ale co się tyczy daru kombinowania, nie powiem, ażeby posiadał go w wysokim stopniu.”

Z kolei miłość, typowo romantyczna – nieszczęśliwa, pogrąża Wokulskiego w melancholii, smutku, rozpaczy, tak, że nie może myśleć o karierze.

''„Wówczas, w głębi mroku, nazywającego się naturą, ukazywały się przed nim jakby dwie gwiazdy. Jedna blada, ale niezmienna - to był Geist i jego metale; druga – iskrząca się jak słońce, albo nagle gasnąca, a tą była ona. «Co tu wybrać? – myślał – jeżeli jedno jest wątpliwe, a druga niedostępna i niepewna. Bo choćbym nawet dosięgnął jej, czy ja jej kiedy uwierzę?... czy nawet mógłbym uwierzyć?»”''

Jak widać, Wokulski to człowiek rozdarty w wielu płaszczyznach, co często podkreśla w licznych monologach wewnętrznych, przepowiadając własną klęskę: "We mnie jest dwu ludzi - mówił - jeden zupełnie rozsądny, drugi wariat. Który zaś zwycięży?... Ach, o to się już nie troszczę. Ale co zrobię, jeżeli wygra ten mądry? Cóż to za upokorzenie śmiać się z triumfów jakiegoś byka albo gąsiora, a jednocześnie płakać nad własnym sercem, tak boleśnie rozdartym, tak haniebnie podeptanym?... Czy warto żyć dalej w podobnych warunkach?"