Gloria Victis

Nowelka została wydana dopiero w 1910 roku (a więc już w Młodej Polsce); służyło temu odejście władzy carskiej i osłabienie cenzury, co było konsekwencją rewolucji w Rosji.

Wizja powstania i powstańców
Powstanie styczniowe porównywane jest do wydarzeń historycznych, jak bitwa pod Termopilami, Wyjście Izraelitów z Egiptu; podobnie postać Romualda Trauguta jest gloryfikowana; żołnierze są porównywani z historycznymi/antycznymi bohaterami (np. Jagmin = Herkules + Scypion, Jagmin - Archanioł). W nowelce została ukazana heroiczna walka powstańców, dla których wojna w imię wolności to rzecz święta (krew skontrastowana z uczuciami). Opisy walk i zachowań żołnierzy nosi w sobie cechy naturalistyczne, dwie walczące armie są bowiem porównywane do zwierząt, ukazane jest prawdziwe piekło ludzkie. Wroga armia przyrównywana jest do śmiercionośnej, szarej masy, do „upiorów”, które nie licząc się z żadnymi normami etycznymi napada na rannych; niezwykle obrazowe jest odwołanie się do biblijnych katastrof: plagi szarańczy i potopu

Prawdy uniwersalne

 * Ukazana została samotność serc sierocych
 * Walka z Piekłem ziemskim w imię Nieba, które kiedyś nastąpi
 * Ukazanie walki dobra ze złem
 * Ukazany bezsens walk i cierpienie
 * Patriotyzm najwyższą z cnót
 * Zwycięstwo nie będzie zapomniane
 * Człowiek jest po części zwierzęciem, które musi walczyć

Rola przyrody

 * Przyroda jest nośnikiem wspomnień, to przyroda głosi chwałę poległych
 * Las strażnikiem mogiły leśnej
 * Świadkowie wydarzeń
 * Rola narratora
 * Przyroda jako symbol zwycięstwa nad czasem i cywilizacją

Martyrologia
Ukazuje obrazy wojen, bitew, od strony ofiar, eksponując ich poświęcenie wobec narodu, prawdy, wiary, ojczyzny („W imię Boga i Ojczyzny!”). Młodzi żołnierze, ukazani w utworze, są z góry skazani na klęskę.

Zakończenie utworu
Zakończenie utworu podkreśla wielkość i ważność poświecenia młodych powstańców; nadaje sens ich bohaterskiej śmierci.

Elementy baśniowe

 * Antropomorfizm lasu
 * Hiperbolizacja, idealizacja przywódcy
 * Walka dobra ze złem
 * Natura jako narrator
 * obecność stereotypów: drzewo-mędrzec, wiatr-wędrowiec.