Til dushman

Т&#1199;з байланыш  Ташбоо ЖУМАГУЛОВ КР президентине караштуу мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын т&#1257;рагасы: "Тил душманы - "киргиздер"

'''Тил - элибиздин к&#1257;к&#1199;р&#1257;г&#1199;н к&#1257;кт&#1257;п, ж&#1199;р&#1257;г&#1199;н эзген улуттук к&#1257;йг&#1257;йг&#1257; айланганын дагы бир жолу баамдадым. Буга "Т&#1199;з байланышка" тынбай чалган окурмандардын тынчсыздануусу себеп. Айтор, эки саат бою Ташбоо Рахманбердиевич бир чыны чай ууртаганга чолоосу тийбей, тил деп к&#1199;йг&#1257;н патриот уул-кыздарыбыз менен маектешти. К&#1257;п эле "Т&#1199;з байланышка" к&#1199;б&#1257; болдук эле, бирок тил &#1199;ч&#1199;н жанын сабап, телефондун жаагын айрыган бу "Т&#1199;з байланыш" рекорд койду. Проблемасы, к&#1257;йг&#1257;й&#1199;, суроосу к&#1257;п окурмандардын к&#1257;б&#1199; убакыт б&#1199;т&#1199;п калган со&#1187; да чалып, &#1257;к&#1199;тт&#1257; калышты.'''

(  Жаныбек Жанызак, журналист:  - Апрелде компьютерге кыргыз баскычтарын орнотуу боюнча кароо-сынак жарыялайм деди&#1187;из эле, бирок жакында кырк ми&#1187; компьютерге тамга КИД киргиздик деп атасыз. С&#1257;з&#1199;&#1187;&#1199;з эки ача чыккан жокпу, же тилге да коррупция кирдиби? - Жок, эч кандай коррупция жок. Биз мындай деп чечтик, июлда &#1257;км&#1257;тт&#1199;к жыйында биринчи жолу мамлекеттик тилдин акыбалы боюнча маселе каралат, азыр токтом даярдап атабыз. Токтомдун бир пунктуна сен к&#1257;т&#1257;рг&#1257;н маселени киргизебиз да, анан тендер жарыялайбыз. Э&#1187; мыкты программа деп конкурс уюштуруп, 1-сентябрга чейин &#1257;тк&#1257;р&#1199;п, же&#1187;гендикин республиканын б&#1199;тк&#1199;л компьютерине сунуш кылабыз. Ага чейин ж&#1257;н тургуча, тамга КИД кирип, кыргызча с&#1257;зд&#1257;р туура жазыла берсин дедик. Эми Жаныбектикин киргизебиз деп к&#1199;т&#1199;п отурбайбыз да. Эл кат менен кайрылып, тамга КИД программасын жакшы кабыл алып, бизге орнотуп бергиле деп &#1257;т&#1199;н&#1199;п, суранышты.

(  Аскар Айдаралиев (Бишкек):  - Тил боюнча мыйзамда жазылган, бардык жерде к&#1257;рн&#1257;к-жарнактар чо&#1187; тамга менен биринчи кыргызча жазылып, анан башка тилде жазылсын деп. Бардык жерде ушундай, маселен, Кытайда кытайча балтайта жазып, анан уйгурча ортосуна, аягына б&#1199;ж&#1199;р&#1257;т&#1199;п кыргызча жазышат. А бизде тескерисинче. Биз эмне, Америкада, Кытайда, же Орусияда жашайбызбы? - Мыйзамдын 27-29-беренесинде ушул ж&#1257;н&#1199;нд&#1257; ачык, даана жазылган, мындан эки жыл мурун бардык к&#1257;рн&#1257;к-жарнактар расмий т&#1199;рд&#1257; жазылган болчу. Б&#1199;г&#1199;н кудайга ш&#1199;г&#1199;р, 3600д&#1257;н ашык к&#1257;рн&#1257;к-жарнактын 90 пайызы кыргызча жазылды. Бишкек мэриясы менен ке&#1187;ешип, кыргызча вариантын биз текшерип, к&#1257;з&#1257;м&#1257;лд&#1257;п, уруксат бермейинче илинбесин деген чечимге келип, 13 кишиден турган котормочулар тобун т&#1199;зд&#1199;к. Алар которгон э&#1187; жакшы гана вариантына уруксат берип атабыз. Бирок тилекке каршы, Бишкектеги 41 к&#1257;рн&#1257;к-жарнак агенттигинин директорлору, кээде уурданып т&#1199;нк&#1199;с&#1199;н иле коюп атышат. Алар кыргызча которуп, жаздырганды ашыкча чыгым катары эсептешет. Биз к&#1257;р&#1199;п калсак, же эл айтса барып алдыртып, кыйнап кыргызча жаздырып атабыз. Жакында Бишкек мэриясы менен бир айда эки жолу биргелешип рейдге чыгалы дедик, кайсы жерде к&#1257;рн&#1257;к-жарнак расмий тилде жазылып турса, аны алабыз. Катуу к&#1257;з&#1257;м&#1257;лг&#1257; алып, с&#1257;зм&#1257;-с&#1257;з которуп атасы&#1187;ар деп котормонун сапатына, маанисине к&#1257;&#1187;&#1199;л бурабыз.

- '' Бишкектеги кафе, д&#1199;к&#1257;нд&#1199;н аттары бир укмуш, кудум Голливуд, Аризона болуп баратабыз. Эмне, алар "Санта Клаус", "Санта Мария", "Адриатика" дебей эле кыргызча ат коюшса бирдеме болобу? Ушуну минюст менен биргелешип к&#1257;з&#1257;м&#1257;лг&#1257; алса&#1187;ар болобу?'' - Биз ушу маселе боюнча тарых музейинде жыйын &#1257;тк&#1257;р&#1199;п, баарын чакырдык. К&#1257;рс&#1257;, булар минюсттан каалаган атын коюп каттоодон &#1257;т&#1257; берет экен. Аларга айтсак, "адам укугун бузганга акыбыз жок, &#1257;з&#1199; каалаган ат коюп атса, биз кантип кыргызча кыл демек элек" дешти. Анан минюст менен мындай келиштик: эгер каттоодон &#1257;т&#1257;м деп башка ат менен келсе, 15 м&#1199;н&#1257;тк&#1257; тил комиссиясына жибери&#1187;из, акча т&#1257;л&#1257;с&#1257; эле жанталашып сертификатын бере койбой деп. Бизге келсе кыргызча ат койгонго ынандырып, к&#1257;нд&#1199;р&#1257;б&#1199;з. &#1256;тк&#1257;нд&#1257; бир кыргыз жигит кафесине "Каир" деген ат коюп келиптир, биз: "Эмне, Каирде туулуп-&#1257;ст&#1199;&#1187;б&#1199;, же иштеди&#1187; беле? Туугандары&#1187; барбы?" десек, "жок, мага жагат" дейт. "Сен андан к&#1257;р&#1257; чо&#1187; ата&#1187;дын, уруу&#1187;дун, уул-кызы&#1187;дын, ашып кетсе айылы&#1187;дын жакшынакай кыргызча атын кой" десек, ынанып, туулуп-&#1257;ск&#1257;н айылынын атын койду. "Эмне, Каир же Санта Клаус десе&#1187; эле эл жыйылып калабы?" дедик. Тилекке каршы, Бишкектеги кафе, д&#1199;к&#1257;нд&#1257;рд&#1199;н ээлери Нарындан, К&#1257;лд&#1257;н, Оштон, Таластан келген жигиттер. Акыл, ой ж&#1199;г&#1199;рт&#1199;&#1199;л&#1257;р&#1199;н&#1257; та&#1187;галам. Эми минюст, монополиялык комитет менен биргелешип иштейли деп келишим т&#1199;з&#1199;п атабыз.

(  Бакыт Анарбаев (Бишкек): - "Тил кербенин" уюштуруп, абдан жакшы иш жасады&#1187;ыз. Сизге эл ыраазы. Ушул "Тил кербенинин" пайдасы кандай да, зыяны кандай? Бирок, "балык башынан сасыйт, аягынан тазаланат" дегендей, бийлик башындагылар баскан-турган жеринде орусча с&#1199;йл&#1257;йт, кыргызча с&#1199;йл&#1257;с&#1257; бир&#1257;&#1257; бирдеме дейби?

- 5557 чакырым жол басып, 47 жерде жолугушуу уюштурдук, же болбосо 27 район, 7 облус борбору, 13 шаарда болуп 65 ми&#1187; адам менен жолуктук. "Тил кербенине" чыкканыбызга &#1257;з&#1199;б&#1199;з да ыраазыбыз. Зыянына караганда пайдасы к&#1257;п болду. Элдин талабын, сунушун, кеп-ке&#1187;ешин, к&#1257;йг&#1257;й&#1199;н уктук, эл - акылман. Ушуларды топтоп туруп июлдун аягында тарыхта биринчи жолу "мамлекеттик тилдин абалы, эрте&#1187;ки келечеги" деген маселени &#1257;км&#1257;тт&#1199;к жыйында к&#1257;т&#1257;р&#1199;п чыгабыз. "Тил кербенинде" эл "эмне &#1199;ч&#1199;н жетекчилер, депутаттар расмий тилде с&#1199;йл&#1257;ш&#1257;т да, мыйзамдар расмий тилде даярдалат?" деп суроо беришти. Баарын топтоп, жыйынтыктап, жалпылап, президент Курманбек Салиевичке, андан кийин премьер-министр Феликс Шаршенбаевичке кирип баяндап бердим. Буюрса, б&#1199;г&#1199;н-эрте&#1187; ЖК т&#1257;рагасынын кабыл алуусунда болом.

-  Президент, премьер-министрге тил боюнча таккесе айта алды&#1187;ызбы? -  "Эл талап кылып атат, сиздер дайым расмий тилде с&#1199;йл&#1257;йс&#1199;зд&#1257;р" десем, а кишилер кандайдыр бир де&#1187;гээлде мойнуна алышты. "Колдон келсе кыргызча с&#1199;йл&#1257;&#1257;г&#1257; аракет кылып атабыз, айрым учурда кыргызча т&#1199;ш&#1199;нб&#1257;г&#1257;н кишилер отуруп калганда расмий тилде с&#1199;йл&#1257;шк&#1257; туура келет" деп жооп беришти.

-  Президент иш кагаздарын кыргыз тилине &#1257;т&#1199;&#1199;с&#1199;н&#1257; каршы болгонуна кандай карайсыз? -  Биринчиден, президент &#1257;лк&#1257; жетекчиси, мамлекеттин кызыкчылыгын к&#1257;зд&#1257;йт. Ошо кезде президент э&#1187; туура жооп берди, себеби ага кыргыз тилин билбеген калктын коопсузданганын, алардын Кыргызстандан чыгып кет&#1199;&#1199;г&#1257; дилгирленгенин орус депутат аркылуу билдиришти. Президент "б&#1199;г&#1199;н-эрте&#1187; кыргыз тилине &#1257;т&#1199;п кете албайбыз, акырындык менен болот, коопсузданбай эле кою&#1187;уздар" деди. Демек, а киши мамлекет кызыкчылыгын к&#1257;зд&#1257;д&#1199; деп ойлойм.

-  Жакында президент Казакстанга барып орусча с&#1199;йл&#1257;д&#1199; эле, Нуракебиз коркпой-&#1199;ркп&#1257;й эле казакча катырды го? - Эми ал жерде да к&#1257;пт&#1257;г&#1257;н чет элдик журналисттер турду, алар кыргыз тилин т&#1199;ш&#1199;нб&#1257;йт деген ойдо эларалык тилде жооп берди окшойт.

(  Асия Садыкова (Бишкек):  - Кайра куруу келгени тилде башаламандык. Тилчилер "б&#1257;рк ал десе баш алып", которгула десе, а&#1187;тар-те&#1187;тер кылып таштады. Башка элден келген с&#1257;зд&#1257;рд&#1199;, мисалы, инженерди - кыбачы, революцияны - ы&#1187;кылап деп которгон не деген шумдук? Биз орус тилин жерип каякка барабыз? Россия болбосо талаада калабыз. Орус тилине деле к&#1257;п с&#1257;зд&#1257;р англис тилинен кирген. Ушу илимий терминдерди ыгы жок которгонду койбойсуздарбы?

- Россия болбосо кыргыз эли талаада калат деген с&#1257;з&#1199;&#1187;&#1199;зг&#1257; такыр кошула албайм. 2200 жыл жашаган кыргыз калкы дагы 2200 жыл жашайт. Эч качан талаада калбайбыз, ал эми илимий терминдерди ж.б. с&#1257;зд&#1257;рд&#1199; обужок которуу дегени&#1187;изге кошулам. Себеби, с&#1257;з кайсы жерде жаралса, ошол с&#1257;зд&#1199; башка элге которуп кереги жок, ошол боюнча кириши керек. Б&#1199;г&#1199;нк&#1199; к&#1199;нд&#1257; К.Тыныстанов атабыз 12 жыл чогулткан 66 ми&#1187; нукура кыргыздын с&#1257;з&#1199; бар. Бирок кыргыз тилинде 97 ми&#1187; с&#1257;з бар, 35 ми&#1187; с&#1257;з сырттан келген с&#1257;з. Ошо менен биздин тил байып атат. Телевизорду, телефонду эмне &#1199;ч&#1199;н которушубуз керек, аны биз ойлоп тапкан эмеспиз да. Мына, казак туугандар вертолетту - тик ушак, пианинону - к&#1199;&#1199; сандык деп которушуптур. Мен "муну&#1187;ар туура эмес, бул с&#1257;зд&#1199; казактар тапкан эмес" деп айттым. 66 ми&#1187; с&#1257;з&#1199;б&#1199;з &#1257;з&#1199;б&#1199;зг&#1257; жетет. Сырттан келген с&#1257;з ошол бойдон калганы туура. Ушу багытта улуттук комиссия 23 адамдан турган терминком т&#1199;зд&#1199;к. "Кыргыздын с&#1257;з&#1199;н&#1257; окшош, тектеш с&#1257;зд&#1257;р болсо кабыл алалы, андай болбосо элди кыйнап, башын айлантпайлы" дедик. Буюрса, жыл аягына чейин 97 ми&#1187; с&#1257;зд&#1257;н турган кыргыздын орфографиялык с&#1257;зд&#1199;г&#1199;н чыгарабыз.

- '' &#1256;з&#1199;м математикмин, бирок кыргыз тилинин эрежелерин жетик билем, мугалим жетишпегенинен башталгыч класстарга орус тилден сабак берем. Сыртбай Мусаевдин китеби менен окутабыз. Бу киши Акаев доорунда ойдон-тоодон алып китеп жазган экен, абдан татаал, т&#1199;ш&#1199;н&#1199;кс&#1199;з. Ушу китепти окуу программасынан алып салып, тилчилер жакшы китеп жазып берсе&#1187;ер болот эле.'' -  Бу маселе менен кабардармын, тил комиссиясына орус тилд&#1199;&#1199; ата-энелер арызданып келишкен, телевидениеден интервью беришиптир. Биз Бишкек шаарындагы орус мектептерде мамлекеттик тилден сабак берген мугалимдерди, билим бер&#1199;&#1199; академиясынан жана китептин авторлорун чогултуп, ийри олтуруп, т&#1199;з ке&#1187;ешип, аябай талкууга алдык. Авторлор катачылыктарын моюндарына алышты. Азыр орус мектептерине кыргыз тили китептери &#1199;ч&#1199;н чо&#1187; конкурс жарыяланды. Президент ошо китептерди чыгаруу боюнча 100 млн. акча б&#1257;л&#1199;п берди. Буюрса, окуу китептери кайрадан каралат.

- '' Тил реформасы болгондо Акаев биртоп акча б&#1257;л&#1199;п, академик Б&#1199;б&#1199;йна эжекебиз баштаган биртоп тилчилер тилибизди каалагандай жиликтеп, устукандашты. Мисалы, Ысык-К&#1257;л деген с&#1257;з эки маанини т&#1199;ш&#1199;нд&#1199;рс&#1257;, биз аны зордуктап бириктирип жазып атабыз. Эми ушул маселеге к&#1257;&#1187;&#1199;л буруп, тилдин жазуу эрежесин о&#1187;доп чыгууга болобу? Эки маанини т&#1199;ш&#1199;нд&#1199;рг&#1257;н с&#1257;зд&#1257;р тире аркылуу жазылышын каалайбыз.''

- Жа&#1187;ы кыргыз орфографиясы шашылыш т&#1199;рд&#1257;, коомчулукта талкууланбай, Жогорку Ке&#1187;ештин мыйзам чыгаруу жыйынында кабыл алынып, &#1257;км&#1257;тт&#1199;н токтому менен бекип калыптыр. Кааласак-каалабасак да, мыйзамды, токтомду аткарышыбыз керек, а чынында коомчулук жакшы кабыл албай атат. Атургай тилчилер эки топко б&#1257;л&#1199;н&#1199;п, карама-каршылык к&#1257;п. Эми буга чекит койбосок болбойт. Ошон &#1199;ч&#1199;н улуттук тил комиссиясы август айында чо&#1187; илимий конференция &#1257;тк&#1257;р&#1199;п, бир жыйынтыкка келели деп атабыз. Антпесек болбойт, же толугу менен &#1257;т&#1257;л&#1199;, же бу мыйзамга о&#1187;доп-т&#1199;з&#1257;&#1257;, &#1257;зг&#1257;рт&#1199;&#1199; киригизели. "Тил кербенинде" ушу маселе абдан катуу к&#1257;т&#1257;р&#1199;лд&#1199;.

<font face=Wingdings color=red>(  Толкунбек Макеев (Бишкек):  - Эмне &#1199;ч&#1199;н алыскы Атбашы, Баткенге барган орус орусча ээн-эркин с&#1199;йл&#1257;п, а айылдан келген кыргыз шаарда кыргызча с&#1199;йл&#1257;й албай орусча тантырап, тил &#1199;ч&#1199;н м&#1199;&#1187;к&#1199;р&#1257;п калат?

- Кыргызстанда 71 пайыз кыргыз жашайт, орустар 9 пайыз. Демек, к&#1257;пч&#1199;л&#1199;к жерде кыргызча с&#1199;йл&#1257;с&#1257;к т&#1199;ш&#1199;н&#1199;ш&#1257;т. Андан сырткары, 13 пайыз &#1257;збек калкы бар. &#1256;збек менен кыргыз ортомчу тили жок эле бири-бирин &#1257;з тилдеринде мыкты т&#1199;ш&#1199;н&#1199;п келатышат. Демек, б&#1199;г&#1199;н Кыргызстанда 84 пайыз эл кыргыз тилинде с&#1199;йл&#1257;й, т&#1199;ш&#1199;н&#1257; алышат десек болот. Экинчиден, акыркы эки жылдан бери болуп аткан иш-чаранын натыйжасында орус тилд&#1199;&#1199; калктын а&#1187;-сезиминде чо&#1187; &#1257;зг&#1257;р&#1199;&#1199; болду, алар айласы жок болсо да Кыргызстанда мамлекеттик тил кыргыз тили дегенди т&#1199;ш&#1199;н&#1199;шт&#1199;. Кыргызча &#1199;йр&#1257;н&#1199;п башташты, курстарда окуп. Бирок э&#1187; негизгиси, &#1257;з&#1199;б&#1199;зд&#1199;н "киргиздер" менен иш алпарып, т&#1199;ш&#1199;нд&#1199;р&#1199;ш кыйын болуп атат. Кыргыз тилине бут тоскондор - кыргыздар арасындагы "киргиздер". Казак президенти "Ана тил" деген гезитке интервью бериптир: "Башка улуттарды казакча &#1199;йр&#1257;нг&#1199;л&#1257; деп кыйнабагыла, биринчи кезекте казак менен казак казакча с&#1199;йл&#1257;ш&#1257;л&#1199;, анан айласы жок башка улуттар бизди ээрчийт" деп ураан таштаган экен. Б&#1199;г&#1199;н Казакстанда бул ураан катуу колдоого алынууда.

</li><font face=Wingdings color=red>( Бейшенбек Иманалиев (Бишкек):  - Тил к&#1257;йг&#1257;й&#1199; бизди да тынчсыздандырат. &#1256;з&#1199;м курулушчумун, кайда барба: ресторанга кирбе, музыкасынан бери б&#1257;т&#1257;н. Тилди &#1257;н&#1199;кт&#1199;р&#1199;ш &#1199;ч&#1199;н улуттук комиссия эмес, тил институтун т&#1199;зс&#1257;к кандай?

- Академиянын астында тил институту, И.Арабаев атындагы университетте мамлекеттик тил институту бар. Жетишерлик. Бу жерде к&#1199;н&#1257;&#1257; &#1257;з&#1199;б&#1199;зд&#1257;. &#1256;з&#1199;б&#1199;з &#1257;н&#1199;кт&#1199;рг&#1257;нг&#1257; аракет кылсак, ким ага тыюу салат? Жакында он к&#1199;нд&#1199;к жарыяладык, самолетто, кафе-ресторанда, поездде, автобустарда б&#1199;т Кыргызстан аймагы боюнча он к&#1199;н кыргыз музыкасы гана коюлсун деп. Мына ошондо бизди сотко бергендер да бар, "мен англисче музыка уккум келет, адамдык укугумду тебелеп-тепсебегиле" деп. Биз: "Кимдин жерин жердеп, элин элдесе&#1187;, ошол элдин ырын ырда" деген макал бар, он к&#1199;н укса&#1187; эчтеме болбойсу&#1187;" дедик. Эми сентябрда &#1199;ч айлык жарыялайлы деп чечтик.

</li><font face=Wingdings color=red>( Акмат Эргешов (Бишкек):  - Иш кагаздарын качан кыргыз тилине &#1257;тк&#1257;р&#1257;б&#1199;з, ушинтип с&#1199;йр&#1257;л&#1199;п ж&#1199;р&#1257; беребизби?

- Республикабыздын беш облусу толук мамлекеттик тилге &#1257;тк&#1257;н, ж&#1199;р&#1257;к &#1257;й&#1199;тк&#1257;н&#1199; Ч&#1199;й, Бишкек &#1257;р&#1257;&#1257;н&#1199;. 2010-жылга чейин &#1257;тк&#1257;нг&#1257; шарт бар, ага саясый эрк, эрдик керек. Бизге артка чегин&#1199;&#1199;г&#1257; жол жок, эч кимден коркпой-&#1199;ркп&#1257;й алдыга жана алдыга, мамлекеттик тилге &#1257;тк&#1257;р&#1199;&#1199;н&#1199; ыкчамдатуу зарыл. Иш кагаздарын 2007-жылдын 1-январынан тартып акырындык менен &#1257;тк&#1257;рс&#1257;кп&#1199; деген жакшы ой-тилек, максаттарыбыз бар. Ошондой сунуш менен кайрылалы деп атсак, орус тилд&#1199;&#1199; калктар, айрым "киргиздер" безге сайгандай болуп чуу к&#1257;т&#1257;р&#1199;п чуулдап чыгышты. Атургай президентке биздин &#1199;ст&#1199;б&#1199;зд&#1257;н арыз менен кайрылышыптыр. Баары бир мыйзам негизинде &#1257;т&#1257;б&#1199;з. КМШда жалгыз мамлекеттик тилге толук &#1257;т&#1257; албаган Кыргызстан эле. Мурдагы бийлик орус тилине расмий статус берип айк&#1257;лд&#1199;к жасап, кыргыз элине чо&#1187; чыккынчылык кылган. Азабын тартып, кедергиси дагы эле тийип атат. Биз б&#1199;т эл жапатырмак к&#1257;т&#1257;р&#1199;л&#1199;п, тилге &#1257;т&#1199;ш&#1199;б&#1199;з керек, ага б&#1257;л&#1257;к улутту к&#1199;н&#1257;&#1257;л&#1257;б&#1257;й, &#1257;з&#1199;б&#1199;з &#1199;лг&#1199; болушубуз керек. "К&#1257;ч бара-бара т&#1199;з&#1257;л&#1257;т" демекчи, муз ордунан козголду. Жа&#1187;ы Конституция жазылып, 11 вариант т&#1199;шт&#1199;, анын тогузунда бир гана тил - мамлекеттик тил кыргыз тили болсун деп сунушташыптыр. Аны сиз менен биз, ар бир кыргыз жоопкерчилигин сезип, референдумда колдоп койсок.

- '' Эмне &#1199;ч&#1199;н эларалык уюмдар жумушка алып атканда англис, орус тилин билиш керек дейт? Эмне &#1199;ч&#1199;н жеке телекомпаниялар кыргыз тилине &#1257;тп&#1257;йт?'' - Бишкекте иштеген чет элдик уюмдар англис, орус тилин билсин дешет, бул кыргыз тилин кордогондук эмеспи деп к&#1257;п кат, арыздар т&#1199;ш&#1257;т. Биз э&#1187; туура кабыл алдык, Кыргызстанга келип иштеп, бизнесин &#1257;н&#1199;кт&#1199;р&#1199;п, байлык топтосун да, анан к&#1257;пч&#1199;л&#1199;к калктын тилине ушундай мамиле жасаганына биз да нааразы болуп, республикадагы чет элдик уюмдардын баарына, 78ге жакын жеке менчик телекомпанияларга кат ж&#1257;н&#1257;тт&#1199;м. "Кыргыз тили биринчи орунда турсун, теле 50 пайызын мамлекеттик тилде алып барсын" дегем, катты ж&#1257;н&#1257;тк&#1257;н&#1199;м&#1257; бир ай болду, же жок, же бар деген жооп алалекмин.

-  Кыргыз тилин &#1199;йр&#1257;н&#1257;б&#1199;з дегендер кайда барса болот? - Республикабыз боюнча 12 чо&#1187; окуу борборлору бар, бир мезгилде 500г&#1257; жакын жаранды окутуп, тактык кат бере алабыз. "Тил &#1199;йр&#1257;н&#1257;л&#1199; десек, бара турган жер жок" деген курулай шылтоо. Бизде э&#1187; сонун методика, аудио-видеокассеталар, мыкты китептер бар.

</li><font face=Wingdings color=red>( Ке&#1187;еш Акматов (Балыкчы):      - Айыл &#1257;км&#1257;т&#1199;н&#1257;н президентке чейин кыргыз тилинен экзамен берип, анан иштесе болот эле. -  Сиз айткан сунуш мамлекеттик тил ж&#1257;н&#1199;нд&#1257; мыйзамда жазылган. 2007-жылдын январынан тартып бардык чо&#1187; кызматкерлер &#1257;з кызматын аткара ала турган де&#1187;гээлде мамлекеттик тилди бил&#1199;&#1199;с&#1199; зарыл. Биз ошону чыдамсыздык менен к&#1199;т&#1199;п атабыз.

- Мектеп, ЖОЖдордо сабактар качан кыргызча &#1257;т&#1257; баштайт? - Биз долбоор дайындап, мындай сунуш киргизип атабыз, класстан класска, курстан курска к&#1257;чк&#1257;нд&#1257; с&#1257;зс&#1199;з т&#1199;рд&#1257; мамлекеттик тилден сынак берсин. Эгер ЖОЖ же мектеп менчик болсо, алар да ушу ыкмадан сыртта калбашы керек. Мектеп, ЖОЖдо кыргыз тилинен саатты к&#1257;б&#1257;йт&#1199;&#1199; ж&#1257;н&#1199;нд&#1257; с&#1257;з кылып атабыз. Буюрса, элдин бу тилеги да акырындап ишке ашат. Дагы айтам, баарыбыз жапатырмак тил &#1257;н&#1199;кт&#1199;р&#1199;&#1199;г&#1257; киришпесек болбойт.

"Т&#1199;з байланышты" уюштурган Жылдыз МУСАБЕКОВА  P.S. '' Кайталанган суроолор, тил комиссиясына сансыз каалоо-тилек, ыраазычылыктарды гезит бети чектел&#1199;&#1199; болгондугуна байланыштуу толугу менен бере албадык. Бирок сиздердей тилдин анык к&#1199;й&#1257;рмандары, кыргыздын патриот улан-кыздары турганда кыргыз тили эч качан &#1257;лб&#1257;йт деп ишендирип, баары&#1187;арга ырахмат айтмакчыбыз.''

<hr width=10% color=red align=left>