Casper van der Heyden

Casper (Casparus - Gaspar) van der Heyden (Heydanus – Heidanus) werd geboren te Mechelen in 1530 en overleed te Bacharach am Rhein op 7 mei 1586. Casper van der Heyden was een Calvinistisch predikant.

Biografie
Casper van der Heyden stamde uit een adelijke familie, doch verhuisde hij, als jongeling, naar Antwerpen (1547) waar hij het beroep van schoenmakersleerling uitoefende. Vermoedelijk was deze verhuizing een vlucht of verstoting door zijn vader, Gerard van der Heyden, die behoorde tot de gegoede Mechelse burgerij. Casper van der Heyden verliet Mechelen omwille van de Staatse of Oude religie en om de mogelijke vervolgingen te vermijden, waardoor Casper van der Heyden enigszins berooid aankwam in Antwerpen, wat toen een brandpunt was van reformatorische activiteiten.

Geboeid door de handelingen van zijn leermeester verdiepte Casper van der Heyden zich, van dan af, in de nieuwe religie die opwag maakt : het Calvinisme. Hij schopte het tot leraar in de Antwerpse Gereformeerde kruisgemeente, die toen al vele leden telde en in het geheim samen kwam om godsdienstoefeningen te houden. Het Calvinisme was een antwoord op de Oude Religie die zij niet langer als zuiver beschouwden en zij verwierpen de dwalingen van Rome (Roomse gruwelen en superstitiën – ook bij het dopen, trouwen en begraven). Het is Casper van der Heyden himself die zijn volgelingen opriep om openlijk te breken met de Oude Kerk. Diens hagenpreken in de buurt van het Nederlandse Axel leidden bijvoorbeeld tot een beeldenstorm in kerken en kloosters.

Casper van der Heyden zal, als Meester, vele “gemeenten” aandoen, zoals Antwerpen, Hulst, Eeklo, Amsterdam, Middelburg, Emden, Axel, Oost-Friesland, Frankenthal in de Palts en Genève. In al die plaatsen onderrichte hij de nieuwe religie.

Casper van der Heyden stond ook in contact met verschillende kerkgemeenschappen. Een brief van zijn hand werd, vanuit Antwerpen, aan de Londense gemeente gericht. Deze brief bevindt zich in “Catalogue of Books, Manuscripts, Letters, etc, belonging to the Dutch Church - Austin Friars, London” onder het hoofdstuk “Letters addressed to the Ministers and Elders of the Church in London” (blz 176).

Bekend is zijn werk “Cort en clear bewijs van de Heyligen Doop” uit 1552.

Omdat het Calvinisme bekend stond om zijn eigenschappen (Ingetogen gedrag, ingetogen in het uiten van emoties, niet te koop lopen met je successen, kapitaal of bezittingen en daar weinig waarde aan hechten, starheid in principes, soberheid, zuinigheid, lijdzaamheid en arbeidsethos) werd er geregeld beroep gedaan op de wijsheid van de leraars. In het boek “De briefwisseling van Marnix van St. Aldegonde, een kritische uitgave” van A. Gerlo en R. de Smet (Brussel – 1992) vinden we een brief van Marnix van St. Aldegonde aan Casper van der Heyden, waarin hij “beschaafd dansen” verdedigde tegenover de negatieve zienswijzes van de leraars (ook ministers genoemd).

Boeken

 * ”Lofvermeldent Levensverhaal van Kasper van der Heyden, eersten hervormden kerkleraar van Axel” – Jona Willem te Water - 1754
 * ”Gaspar van der Heyden 1530-1586” – Maximilan Frederik van Lennep – 1884
 * ”Gaspar van der Heyden 1530-1586” in “Luister en rampspoed van Mechelen ten tijde van Rembert Dodoens 1585-1985” – Guido Marnef – Mechelen – 1985 (pag. 95-97)

Varia
Koffie Hag gaf een reeks plaatjes uit voor hun verzamelalbums. In hun reeks “Historische geslachten” (deel 1) werd ook Casper van der Heyden opgenomen.

Verwarring
Caspar / Gaspar van der Heyden mag niet verward worden de Leuvense goudsmid, graveur, bouwer van globen en wiskundige instrumenten Gaspard van der Heyden, die samenwerkte met de Rupelmondse cartograaf Gerardus Mercator.

Externe links

 * De Gaspar van der Heydenschool in Axel
 * Calvijn en het onderwijs
 * Universiteit Leiden – Gaspar van der Heyden