Αθεϊσμός

Αθεϊσμός

Αθεϊσμός ονομάζεται η οντολογική θέση που αντίκειται στον θεϊσμό, και περιλαμβάνει τόσο τις απόψεις εκείνων που δεν έχουν πίστη στην ύπαρξη θεοτήτων, όσο κι εκείνων που αρνούνται ρητά ότι υπάρχουν τέτοιες οντότητες (δηλ. η απουσία ή η άρνηση της θεϊστικής πίστης).

Ιστορική Αναδρομή
Κατά την αρχαιότητα, η Επικούρεια φιλοσοφία περιέκλειε αθεϊστικές απόψεις, αλλά εξαφανίστηκε από την ελληνική και τη ρωμαϊκή φιλοσοφική παράδοση καθώς αυξανόταν η επιρροή του Χριστιανισμού.

Κατά την εποχή του διαφωτισμού, η έννοια του αθεϊσμού αναδύθηκε εκ νέου ως κατηγορία εναντίον εκείνων που αμφισβητούσαν το θρησκευτικό status quo, αλλά μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα είχε γίνει η φιλοσοφική τοποθέτηση μιας αυξανόμενης μειονότητας. Μέχρι τον 20ο αιώνα, παράλληλα με την εξάπλωση του ορθολογισμού και του ανθρωπισμού, ο αθεϊσμός είχε γίνει μια κοινότοπη τοποθέτηση, κυρίαρχη ιδίως μεταξύ των επιστημόνων.

Παραλλαγές Αθεϊσμού
Όπως συμβαίνει και με παρόμοιες μη-ντεϊστικές έννοιες στον αγνωστικισμό, δεν υπάρχουν θέσεις που να μπορούμε να πούμε ότι τις προσυπογράφουν όλοι οι αθεϊστές.

Πολλοί αθεϊστές όντως μοιράζονται κοινές ανησυχίες σχετικά με τις αποδείξεις και την επιστημονική μέθοδο, αλλά υποστηρίζουν ότι ο αθεϊσμός δεν είναι ούτε θρησκεία ούτε ένα παγιωμένο σύστημα πεποιθήσεων.

Ετυμολογία
Στα πρώιμα αρχαία Ελληνικά, το επίθετο άθεος (από το στερητικό α + θεός) σήμαινε εκείνον που ήταν "χωρίς θεούς" ή εκείνον που του "έλειπε η πίστη στους θεούς". Η λέξη απέκτησε ένα επιπρόσθετο νόημα κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα, οπότε και εξέφραζε την πλήρη έλλειψη σχέσεων με τους θεούς, δηλαδή σήμαινε "αρνητής των θεών, άθρησκος, ανόσιος", είχε δε βαρύτερες συνυποδηλώσεις από τον όρο ασεβής. Οι σύγχρονες μεταφράσεις των κλασικών κειμένων μερικές φορές αποδίδουν το "άθεος" ως "αθεϊστής". Υπήρχε επίσης το αφηρημένο ουσιαστικό αθεότης: "αθεϊσμός". Ο Κικέρων μετέγραψε τη λέξη στα λατινικά με τη μορφή "atheos". Η συζήτηση περί αθέων υπήρξε έντονη στη διαμάχη μεταξύ των πρώτων Χριστιανών και των παγανιστών, με την κάθε πλευρά να χαρακτηρίζει αθεϊσμό τις πεποιθήσεις της αντίπαλης.

Ο A.B. Drachmann (1922, p.5) παρατηρεί:

"Αθεϊσμός και αθεϊστής είναι λέξεις που διαμορφώθηκαν από ελληνικές ρίζες και με ελληνικές καταλήξεις. Εντούτοις δεν είναι [αρχαίες, ΣτΜ] ελληνικές· η μορφή τους δεν είναι σύμφωνη προς την ελληνική χρήση. Στα ελληνικά έλεγαν άθεος και αθεότης· Σ' αυτές αντιστοιχούν με σχετική ακρίβεια οι αγγλικές λέξεις ungodly (ανευλαβής) και ungodliness (ανευλάβεια, ασέβεια). Ακριβώς όπως και η λέξη ungodly [στα αγγλικά], ο όρος άθεος χρησιμοποιούνταν ως σοβαρή μομφή και ηθική καταδίκη· αυτή είναι μια παλιά χρήση της λέξης, και δη η παλαιότερη που μπορεί να εντοπιστεί. Μόνο μεταγενέστερα βρίσκουμε τη λέξη να χρησιμοποιείται για να δηλώσει ένα συγκεκριμένο φιλοσοφικό δόγμα."

Ορισμοί του Αθεϊσμού
Πολλοί διανοητές έχουν προβληματιστεί με το πώς μπορεί να περιγραφεί καλύτερα ο αθεϊσμός: μεγάλο μέρος της σχετικής λογοτεχνίας εμπεριέχει ή προκαλεί σύγχυση.

Μεταξύ των σύγχρονων αθεϊστών, ο αθεϊσμός γίνεται ευρύτερα αντιληπτός με την έννοια του "χωρίς (ή, επιθετικά, "ελεύθερος από") θεϊστικές πεποιθήσεις". Αυτός ο πολύ ευρύς ορισμός δικαιολογείται με αναφορά στην ετυμολογία της λέξης καθώς και στη συνέπειά του με τη χρήση του όρου που κάνουν οι αθεϊστές.

Ο Αθεϊσμός στη Θρησκευτική Απολογητική
Οι πρώτες απόπειρες να οριστεί ή να αναπτυχθεί μια τυπολογία του αθεϊσμού παρουσιάστηκαν στη θρησκευτική απολογητική. Αυτές οι απόπειρες εκφράστηκαν με τη χρήση ορολογίας και εν μέσω συμφραζομένων τα οποία, ως ήταν αναμενόμενο, απηχούσαν τις θρησκευτικές υποθέσεις και προκαταλήψεις των συγγραφέων. Παρόλα αυτά, αναγνωριζόταν ότι υπήρχε μια ποικιλομορφία στις αθεϊστικές απόψεις· καθιερώθηκε κοινώς μια διάκριση ανάμεσα στον πρακτικό αθεϊσμό και τον εικοτολογικό (υποθετικό) αθεϊσμό. Ο πρακτικός αθεϊσμός λεγόταν ότι πηγάζει από την ηθική αστοχία, την υποκρισία, την ηθελημένη άγνοια και την απιστία. Οι πρακτικοί αθεϊστές συμπεριφέρονταν σαν να μην υπήρχε ο Θεός, οι ηθικές αξίες και η κοινωνική υπευθυνότητα. Όσο για τον σοβαρό εικοτολογικό αθεϊσμό, από την άλλη μεριά, η ύπαρξή του αμφισβητούνταν. Το ότι κάποιος μπορεί να οδηγηθεί στον αθεϊσμό δια της λογικής οδού θεωρούνταν κάτι το αδύνατο (δείτε για παράδειγμα Armstrong (1999 σελ.331-332)).

Ο Martin (1990, σελ. 465-466) επισημαίνει ότι ο πρακτικός αθεϊσμός θα μπορούσε να περιγραφεί ακριβέστερα ως αλλοτριωμένος θεϊσμός.

Όταν στην πορεία της ιστορίας των ιδεών η άρνηση της ύπαρξης του "εικοτολογικού" αθεϊσμού δεν μπορούσε πλέον να υποστηριχθεί, ο αθεϊσμός παρόλα αυτά συνέχισε να απωθείται με το να ορίζεται πολύ στενά, με το να απορρίπτεται ως απαράδεκτα δογματικός ή να παρερμηνεύεται σκόπιμα.

Εσωτερική Αρθρογραφία

 * Στοίχημα Pascal
 * Μηδενισμός
 * Πανθεϊσμός
 * Ορθολογισμός
 * Σκεπτικισμός
 * Εγκοσμιότητα

Ιστογραφία

 * An Atheist Manifesto by Sam Harris at Truthdig
 * Atheism at Catholic Encyclopedia
 * Atheism at Religious Tolerance.org
 * theism and Secularism at Bane of Monotheism
 * Atheism: The Capital Man
 * Atheism: Contemporary Rates and Patterns by Phil Zuckerman
 * The Atheism Pages by Adam Marcyzk at Ebon Musings
 * Religion & Ethics - Atheism at bbc.co.uk
 * God is imaginary
 * Lecture on Atheism by Erkki Hartikainen
 * The Philosophy of Atheism by Emma Goldman
 * Population Statistics of Religions, Atheists and Non-Believers at Atheist Empire
 * Theism, Atheism, and Rationality by Alvin Plantinga
 * Types of Atheistic Belief at UberKuh
 * Why won't God heal amputees?: Understanding delusion


 * Atheist associations and communities
 * American Atheists
 * Atheist Foundation of Australia
 * Atheists of Silicon Valley
 * The Brights
 * Church of Reality
 * The Ethical Atheist
 * Freedom From Religion Foundation
 * Freethinkers
 * National Secular Society (UK)
 * Positive Atheism
 * Richard Dawkins Foundation for Reason and Science
 * Secular Coalition for America
 * The Secular Web