Modernizm

Modernizm (Młoda Polska)

Pochodzenie nazwy
Okres w literaturze polskiej umownie objęty datami 1890-1918 zwykło się nazywać Młodą Polską. Lecz określenie to mimo najszerszego znaczenia nie było jedynym stosowanym dla określenia tej epoki. Wielu twórców opowiadało się za innymi nazwami (określeniami), starając się udowodnić słuszność takich określeń. Poeta Langer naśladując poetów francuskich posłużył się określeniem Modernizm. Słowo to wywodzi się od francuskiego moderne - współczesny, nowoczesny, i wyraża granicę między starym a nowym światem, między nową a starą literaturą. Określenie to przyjęło się stosować ze względu na nowe, nieznane dotąd zjawiska. Kazimierz Wyka - historyk literatury w swoim utworze pt. "Modernizm polski" skorygował to określenie. Wskazywał, że można je stosować tylko dla oznaczenia pierwszej fazy przygotowawczej, wstępnej. Uważał, że w tym to okresie pojawiają się nowe elementy - indywidualizm, powrót do metafizyki, przepojenie różnych rodzajów literackich elementami liryki. Uznawał, że skoro modernizm przyjmujemy jako fazę wstępną do rozpoczęcia nowej epoki, to w o utworach modernistycznych możemy mówić tylko w przypadku dzieł, które powstały w okresie 1887-1903. Kolejnym określeniem stosowanym w tej epoce był Neoromantyzm. Użyte ono zostało przez Edwarda Porębowicza w jego pracy pt. "Poezja polska nowego stulecia". Tym mianem określa się tendencje poezji przełomu wieków XIX/XX, które nawiązują do stylu poezji romantycznej. Może być on pojmowany jako określenie całej epoki bądź tylko jednego z kierunków prądów ideowych. Określenie to nie spotkało się z szerokim poparciem twórców. Julian Krzyżanowski twierdził, że nie odzwierciedla ono i nie obejmuje wszystkich zjawisk i procesów zachodzących w ciągu epoki - ogranicza się tylko do poezji i sztuki, tym niemniej monografia jego autorstwa nosi tytuł „Neoromantyzm polski 1890-1918”. Jednak najczęściej stosowanym określeniem epoki 1890-1918 było Młoda Polska, użyte po raz pierwszy przez Artura Górskiego (pseud. ”Quasimodo”) w krakowskim "Życiu". Był to termin wszechstronny z tego względu, że obejmował nie tylko literaturę, lecz także inne dziedziny sztuki. Kazimierz Wyka w jednym za swoich artykułów prezentuje argumenty popierające taki wybór. Uważa, że: Nazwa „Młoda Polska” jest analogiczny do nazw „Młode Niemcy”, „Młoda Skandynawia”, „Młoda Francja” i wyraża sprzeciw dotychczasowym ideałom i wartościom pozytywistycznym.
 * termin ten jest najmniej obciążony zawartą w nim interpretacją;
 * użyty w obrębie pokolenia modernistycznego stanowi element samookreślenia się epoki;
 * utworzony jest na wzór odpowiednich nazw w innych krajach Europy, na przykład Młode Niemcy i podkreśla, że nowa literatura ma mieć charakter narodowy;
 * ma charakter opisowy, nie-interpretujący, nie podkreśla związku z tradycją, ani analogii z malarstwem, jak impresjonizm, nie odwołuje się do zjawisk spoza literatury, jak dekadentyzm
 * określa całość zjawisk w literaturze 1890-1918
 * godzi zjawiska sprzeczne
 * dopuszcza możliwość traktowania literatury jako zjawiska niejednorodnego

Periodyzacja epoki
Daty graniczne Młodej Polski nie są aż tak wyraźne, jak miało to miejsce w przypadku Romantyzmu, czy Pozytywizmu. Kazimierz Wyka w swej rozprawie Charakterystyka okresu Młodej Polski proponuje rok 1890 jako początek Modernizmu w Polsce i tak swoją decyzję motywuje:
 * „Data wymieniona nie oznacza żadnego wybitnego wydarzenia literackiego, tym bardziej politycznego. Sugeruje ona jedynie, że ostatnie dziesięciolecie XIX wieku znajdować się będzie tak dalece w znaku narastających objawów związanych z Młodą Polską, że już w latach 1895—1900 pokolenie tworzące tę literaturę staje się pokoleniem czołowym i przodującym".

Lata 1890-1900 to czas dominacji i silnych wpływów europejskiej literatury (tzw. „poeci wyklęci” – Charles Baudelaire, Paul Verlaine, Artur Rimbaud), filozofii (Schopenhauer, Nietzsche) i sztuki