Ocena chłopów i inteligencji

Obraz i ocena Chłopstwa i Inteligencji w Weselu, w kontekście upadku mitów narodowych Stanisław Wyspiański wśród wieloznacznych i często niezrozumiałych symboli zawarł gorzką satyrę i bolesny obrachunek ideowy poety z teraźniejszością. Satyrę, która uderzała w złudzenia, zakłamania i słabość inteligencji, obalały mity chłopów-kosynierów i Piastów. O "Weselu" tak pisał w 1901 roku Kazimierz-Przerwa Tetmajer:
 * "Pojechał Wyspiański na wesele Lucjana Rydla, na niewinne wesele Lucjana Rydla z dziewczyną z Bronowic Małych, Jagą Mikołajczykówną: był tam kilka godzin i przywiózł stamtąd "Wesele", jedną z najkrwawszych i najsilniejszych satyr, jakie kiedykolwiek w ogóle napisano, satyrę tym dotkliwszą, że autor nie od siebie mówi i wy­myśla, ale pokazuje nam ludzi. I tak pierwsze dzieło naszej epoki, które nam najszerzej i najgłębiej pokazało współczesnego człowieka, straszną i krwawą jest satyrą, jest „weselem" — upiorów, tańczą­cych na grobie."

Obraz Chłopów
Wyspiański sprzeciwia się idealizacji Chłopa, podnoszenia go do rangi wybawcy narodu. W "Weselu" dokonuje się więc konfrontacja - a może raczej kompromitacja - narodowych mitów z rzeczywistością. Katalizatorem tej konfrontacji jest spotkanie Gospodarza z personifikacją mitu społecznego - Wernyhorą, stojącego przed potencjalną realizacją mitu kosynierów-wybawców. Wprawdzie to nierozważny Jaśko wyciąga chłopom kosy z rąk, lecz przychodzą oni na rzucone wezwanie, potwierdzając swój patriotyzm i chęć do walki. Także Czepiec podlega ważnej przemianie - z pijanego chłopa staje sie wręcz inicjatorem powstania, gotowym toczyć bój. Z drugiej jednak strony, Wyspiański wyśmiewa prymitywną krzepę i chęć do bójek Czepca, jego zatarczki z Żydem i Księdzem, z pewnością godzących w chłopomańskie ideały. Upada także mit Chłopa-Piasta, szczególnie w scenach z udziałem niepomnego zdarzeń z poprzedniej nocy Gospodarza i trzeźwo myślącej Gospodyni. Jak widać ocena mitów narodowych nie jest jednoznaczna. Wyspiański skonfrontował je z rzeczywistością, by pokazać, jak funkcjonowałyby w działaniu. Okazuje się, że Chłopi, pomimo swej siły i energii nie są w stanie walczyć bez silnego przywódcy. Wyspiański pokazał także kształtującą się - wbrew stereotypom - u chłopów świadomość narodową (akt I, sc.1) - świadomość, niestety, uśpioną.

Obraz Inteligencji
Krytyka Inteligencji jest znacznie ostrzejsza i boleśniejsza, niż to miało miejsce w przypadku Chłopów.