Krzak dzikiej róży (sonet I) (wiersz)

Jan Kasprowicz

Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach

I

W Ciemnosmreczyńskich skał

Gdzie

Krzak dzikiej róży

Na

U stóp mu bujne rosną

Bokiem się piętrzy

Kosodrzewiny

Skronie do zimnej

Jakby się lękał tchnienia burzy.

O liście wiatr nie trąca,

A tylko limba próchniejąca

Spoczywa obok krzaku róży.

Interpretacja
Cykl sonetów Jana Kasprowicza pt. „Krzak dzikiej róży” to typowy przykład poezji symbolistycznej, szczególnie propagowanej szczególnie przez młodopolskich twórców. Symboliści odcinali się od realizmu, chcąc ukazać prawa przyrody i prawdy ogólne za pomocą symboli, intuicji i emocji. Przełomowy wiersz Kasprowicza porusza problematykę filozoficzną, a nawet metafizyczną.

Poeta, pragnąc ukazać nam ulotność i piękno chwili, posługuje się charakterystycznymi dla impresjonizmu narzędziami: grą światła, barwą, czy też uwielbianą przez poetów młodopolskich synestezją. W niezwykle sugestywny sposób używa epitetów, by przenieść nas do tatrzańskiej krainy: mówi o „pawiookich stawach”, „róży pąsie krwawym” czy „pasie srebrnolitym".

Sytuacja liryczna ma miejsce o poranku. Jest cicho, „stawy drzemią”, „o liście wiatr nie trąca”. Używając barwnych plam, poeta maluje krajobraz. Ukazuje piękno i moc nagich, szarych skał, spotęgowaną przez emocjonalnie nacechowane słowa („zwaliska”, „ciska”, „piętrzy turnia śliska”). Na to spokojne, mgliste płótno, pełne niezdecydowanych i pastelowych barw artysta kładzie następnie krople dzikiego, czerwonego (pąsowego) koloru – tytułowy krzak róży. Zgodnie z prawem koloru, krzak ów rozrasta się w oczach czytelnika, wbijając się w nieprzyjazne skały. Kontrastujący kolor jest nośnikiem energii, ale i trudu, jaki musi sobie zadać kwiat, by móc rosnąć wśród „kosodrzewiny wężowisk”. Autor ukazuje kruchość i delikatność bezbronnego pędu. Jednocześnie, otaczająca kwiat przyroda sprawia, że staje się on „senny, zadumany, samotny” i tuli się do ściany, by ukryć się przed burzą.

Kolejny kontrast dostrzegamy, obserwując spróchniałą, limbę. Symbolizuje ona niemoc, poddanie się siłom przyrody lecz jednocześnie ukazuje ogromną wewnętrzną siłę, której być może zabrakło limbie. Bardzo ważnym elementem sonetu jest burza, która uśmierciła limbę, a oszczędziła krzak róży w ten sposób poeta mówi nam o respekcie przed siłami natury i daje nam nadzieję na to, że po każdej burzy przychodzi spokój.

„Krzak dzikiej róży” to arcydzieło poezji młodopolskiej. W niezwykle trudniej formie sonetu Kasprowicz potrafił zawrzeć piękno impresjonistycznych krajobrazów, jak również filozoficzną refleksję nad pięknem chwili. Próchniejąca limba mówi nam o przemijaniu i ulotności całego życia, zaś tytułowy krzak to symbol walki przeciw surowym prawom życia.