Kowal (wiersz)

Leopold Staff

Kowal

Całą bezkształtną masę kruszców drogocennych,

Które zaległy piersi mej głąb nieodgadłą,

Jak wulkan z swych otchłani wyrzucam bezdennych

I ciskam ją na twarde, stalowe kowadło.

Grzmotem młota w nią walę w radosnej otusze,

Bo wykonać mi trzeba dzieło wielkie, pilne,

Bo z tych kruszców dla siebie serce wykuć muszę,

Serce hartowne, mężne, serce dumne, silne.

Lecz gdy ulegniesz, serce, pod młota żelazem;

Gdy pękniesz, przeciw ciosom stali nieodporne:

W pył cię rozbiją pięści mej gromy potworne!

Bo lepiej giń, zmiażdżone cyklopowym razem,

Niżbyś żyć miało własną słabością przeklęte,

Rysą chorej niemocy skażone, pęknięte.''

Interpretacja
"Kowal” Leopolda Staffa to sonet, dość odmienny od wierszy jakie powstawały w epoce modernizmu. Wiersz idealnie rozpoczyna poetycki tomik "Sny o potędze", zamiast bowiem melancholijnego i dekadenckiego poematu mamy do czynienia z utworem pochwalającym kult życia i sprzeciwiającym się pesymistycznym nastrojom końca wieku. Staff otwarcie odrzuca uwielbianą przez dekadentów filozofię Schopenhauera na rzecz optymistyczniejszego nietzcheanizmu, zachwalającego radość życia i nawołującego do kształtowania własnego charakteru.

Dwie pierwsze strofy, jak nakazuje forma sonetu, ma charakter opisowy. Wiersz ukazuje nam dość jasną, sytuację liryczną: symboliczny kowal wykuwa z „bezkształtnej masy kruszców” swoje serce. Cały opis procesu jest niezwykle dynamiczny, głównie dzięki zastosowaniu bardzo ekspresywnych zwrotów: „Jak wulkan z swych otchłani wyrzucam bezdennych I ciskam ją na twarde, stalowe kowadło. 'Grzmotem młota w nią walę''' w radosnej otusze....”

Staff w ten sposób przedstawia proces tworzenia się nowego człowieka, który musi zmierzyć z własnymi słabościami i wziąć swój los w swoje ręce. Twarde kowadło to symboliczne życie, z którym spotkanie może być bolesne. Kowal hartuje swoje nowe serce, by było odporne na nastroje końca wieku, powtarzając za Nietzschem „Werder Hart!” – „Bądź twardy!”. Staff nawiązuje do tradycji antycznych przywołując postać Wulkana (Hefajstosa) – boga kowali, który miał swój warsztat pracy we wnętrzu Wezuwiusza. Sprawia to iż wykuwane serce będzie doskonalsze od ludzkiego, wynosząc jego posiadacza do rangi nadczłowieka (to kolejny ukłon w stronę nietzscheanizmu).

Dwie ostatnie strofy są refleksją na temat nowej, dekadenckiej filozofii, będącej „skazą”, „pęknięciem” na społeczeństwie. Głoszą one przestrogę dla tych, którzy zwątpiliby w swoją siłę, jeszcze dobitniej wyrażając poglądy autora. Dla takiej osoby lepiej jest zginąć, niż żyć z przeświadczeniem swej niemocy. Warto tutaj dodać, że w „Kowalu” różnica między pierwszymi dwiema strofami a dwoma ostatnimi nie jest aż tak wyraźna jak w klasycznych sonetach. Autorowi chodziło zapewne o wyeksponowanie siły i chęci samodoskonalenia się kowala.

Staff w trudnej formie sonetu zawarł swój antydekadencki manifest, wybierając znacznie optymistyczniejszą filozofię Nietzschego. Artysta namawia do odnowy duchowej, niepoddawania się przeciwnościom i „wykuwania własnego losu”, w myśl starego przysłowia. Poeta przeciwstawia się biernym nastrojom, przywołując do życia „nadludzi”, którzy zdolni są do wyrwania Europy z impasu i stagnacji.