Pieter van der Borcht



Pieter van der Borcht II (Mechelen 1545 – Antwerpen 1608) werd geboren in 1545 in Mechelen en werkte zijn hele leven zowel in Mechelen als Antwerpen. Deze Mechelaar werkte op een vrij delicate manier en gebruikte een oude etstechniek. In het derde kwartaal van de 16e eeuw stond de etstechniek nog maar in haar kinderschoenen, maar door de stijl en kwaliteit van het werk van Pieter van der Borcht zijn zijn werken zeer gewild en prijzig.

Biografie
Jong leven

Vermoed wordt dat Pieter van der Borcht de zoon is van Jacques van der Borcht, die eveneens een kunstenaar was en in 1562 beschouwd werd als de Oudere in de Mechelse schildersgilde. Het eerste gepubliceerd kunstwerk, toegeschreven aan de jongere Van der Borcht, werd gedrukt in 1552 door Jacob van Liesvelt in het boek Dat Vyants net der booser wercken. Het boek bevatte 17 illustraties in houtgravure, waarvan de laatste prent de Heilige Maria voorstelt, met het symbool van de Stad Mechelen in haar handen. Dit beeld werd ondertiteld met Fecit Petrus van der Borcht 1552. Rond die periode moet Pieter van der Borcht ongeveer 12 jaar oud zijn geweest, maar als zoon van een Gildelid-Kunstenaar was hij vermoedelijk al aan de slag, vermoedelijk als leerling bij zijn vader.

Plantijn

In 1564 werkte Pieter van der Borcht bij Christoffel Plantijn, die een drukpers had in Antwerpen. In 1564 laat Plantins "Journaal voor December" weten dat Pierre van der Borcht (intussen ook schilder) tekeningen zou maken voor het emblemenboek Emblemata van Sambucus, dat Christoffel Plantijn later zou publiceren. Pierre van der Borcht maakte wel de tekeningen, maar deed niet zelf het snijwerk in de houtblokken, die normaal werden gebruikt in de druktechniek van de houtgravure.

In 1565 kreeg Pieter van der Borcht een commissie van Christoffel Plantijn voor het maken van 60 tekeningen van planten die zouden dienen in het Herbarium van Rembert Dodoens, genaamd : Frumentorum, Leguminum, Palustrium et aquatilium herbarum historia. Vermoedelijk kreeg Pieter van der Borcht de taak aangeboden door Rembert Dodoens hemzelf, die hoog opliep met zijn stadsgenoot. Het geleverde werk, door Pieter van der Borcht, viel zowel in de smaak van de opdrachtgever (Rembert Dodoens) als de uitgever (Christoffel Plantijn), zodat algauw Pieter van der Borcht de vaste illustrator werd voor de veelvuldige botanische boeken die door Plantijn werden uitgegeven.

Alva

In 1572 leefde Pieter van der Borcht nog steeds in Mechelen en het was rond deze periode dat de Spaanse Hertog van Fernando Álvarez de Toledo (Alva) en zijn troepen huishielden in deze streken. Delen van de Nederlanden, met het gebied rond Antwerpen en Mechelen, was toen onder controle van de Spaanse koning Filips II en deze stuurde zijn troepen onder leiding van Alva hierheen (1567) omdat, een jaar daarvoor, er opstanden waren geweest. De Hertog van Alva had orders gekregen om deze voornamelijk Calvinistische en andere Reformatorische onlusten te onderdrukken. Op 2 oktober 1572 werd Mechelen onder de voet gelopen door deze Spaanse legers en volgde een waar slachting onder de burgerbevolking, die drie dagen zou duren. Pieter van der Borcht, en zijn familie, vluchtte naar Antwerpen, waar hij onderdak kreeg bij Christoffel Plantijn thuis (een brief van Christoffel Plantijn aan Arius Montanus beschrijft de aankomst van Pieter en zijn vrouw, als beiden ziek en hun kinderen als naakt). Hieruit kon opgemaakt worden dat het gezin in allerijl zich uit de voeten had moeten maken. Het verblijf in Plantin’s huis werd beschouwd als een vlucht en was dus tijdelijk en kosteloos.

Antwerpen

Pieter van der Borcht bleef in Antwerpen wonen voor de rest van zijn dagen en werkte voltijds voor Christoffel Plantijn, waar hij ook werkte aan liturgische boeken die van de persen rolden, voornamelijk voorzien voor de Spaanse markt. Hij werd er lid van de Sint-Lucasgilde (1580) en werd benoemd tot Oudste van 1589 tot 1592. Het was pas enige tijd later dat hij ook eigen werk begon te graveren en hiervoor gebruikte hij de nieuwe koperetstechniek, dat stilaan de houtgravure verving.

In zijn 56-jarige loopbaan als kunstenaar maakte Pieter van der Borcht duizenden afbeeldingen maar dankzij deze grote hoeveelheid werken is hij, in de loop der eeuwen, uit het oog verloren. Het is maar onlangs, bij de opening van de archieven in het Plantin-Moretusmuseum in Antwerpen dat zijn werk opnieuw bekend is geworden.

Uitgeverij-drukkerij Plantijn
In die tijd, en de eeuwen daarop, was Antwerpen een internationaal centrum voor de boekdrukkunst en uitgeverij-drukkerij Plantijn, samen met een stel andere Antwerpse drukkerijen, exporteerden een groot deel van hun boeken en prenten naar de Nieuwe Wereld en andere Spaanse en Portugese overzeese gebieden en kolonies. Boeken, prenten, religieuze en etnografische werken, natuurwetenschappelijke en mathematische kennis maar ook inzichten aangaande vestingsbouw werden uitgevoerd.

Ook werden boeken van overzeese auteurs gedrukt in Antwerpen en anderen maakten originele bewerkingen van Vlaamse prenten.