Quo vadis

Quo vadis to jedna z najbardziej znanych i popularnych powieści Henryka Sienkiewicza. W przeciwieństwie do „Trylogii”, czy „Krzyżaków”, ukazuje jednak historię Europy, dzięki czemu zyskała sobie wielu miłośników za granicą. Książka Sienkiewicza posiada uniwersalną wymowę, ukazującą przełom w dziejach świata: upadek starożytnego Rzymu i powstanie na jego gruzach wielkiej wspólnoty chrześcijańskiej skupionej wokół uczniów Jezusa Chrystusa. Zwycięstwo dobra, skromności, pokory, szacunku i miłości do drugiego człowieka wobec klęski żywiołowego świata użycia, rozpusty, osobistych ambicji przekraczających ramy zdrowego rozsądku i przyzwoitości – to temat frapujący historyków i czytelników Quo vadis. Powieść publikowana była (jak to podówczas było popularne) w odcinkach, drukowana na łamach „Dziennika Poznańskiego” i „Gazety Polskiej”, powstawała natomiast w latach 1895-1896, w 1896 roku ukazała się też drukiem.

Geneza i tło powieści
W wieku XIX zapanowała moda na dzieła historyczne, szczególnie dotyczące starożytnego Rzymy i czasów wczesnochrześcijańskich. Podobnie jak w przypadku poprzednich powieści Sienkiewicza, ta również poparta była długimi badaniami, wskazuje na to znajomość zabytków oraz topografii miasta. Wśród dzieł, na których bazował Sienkiewicz wymienia się:
 * Dzieła Tacyta (Annales), Swetoniusza oraz greckiego historyka Don Cassiusa
 * Kraszewski – „Rzym za Nerona” (1866)
 * Krasiński – „Irydion”
 * W.Kętrzyński – prace naukowe o Słowianach, m.in. o Lygach (1968) (o plemieniu zamieszkującym rzekomo tereny miedzy Odrą a Wisłą)
 * E.Renan - Antychryst (1873)
 * A.Guiraud - Flavien, ou de Rome dt’sert (1835)
 * H.Siermiradzki – obrazy: „Uczta Nerona” (1872) „Pochodnie Nerona” (1976)
 * K.Morawski - studium „Petroniusz-Arbiter” (1894).
 * legendę o św. Piotrze (w której pada „Quo vadis, Domine?”)

Aby lepiej oddać klimat miasta, Sienkiewicz podróżował do Rzymu (1879-1894) Celem, jaki przyświecał pisarzowi było przede wszystkim ukazanie relacji dwóch odrębnych i przeciwnych sobie światów: pogańskiego, rozpasanego, hedonistycznego Rzymu i moralnego chrześcijaństwa. Uniwersalna wymowa dzieła zapewniła jego autorowi międzynarodową sławę i Nagrodę Nobla w 1905 roku.

Sienkiewicz sam opisuje genezę powstania „Quo vadis”:
 * ''„Pyta mnie Pan w jaki sposób powstała w mej wyobraźni myśl napisania „Quo vadis”. Był to rezultat licznych przyczyn. Miałem zwyczaj od wielu lat przed zaśnięciem wczytywać się w dawnych dziejopisów łacińskich. Robiłem to nie tylko z zamiłowania do historii, którą się zawsze bardzo interesowałem, ale również ze względu na łacinę, której nie chciałem zapomnieć. To przyzwyczajenie pozwoliło mi czytać prozaików i poetów łacińskich z coraz większą łatwością, a zarazem budziło coraz gorętszą miłość do świata starożytnego. Najsilniej pociągał mnie jako historyk Tacyt. Wczytując się w „Annales”, niejednokrotnie czułem się kuszony przez myśl przeciwstawienia w pracy artystycznej tych dwóch światów, z których jeden był potęga rządzącą i wszechmocą machiny administracyjnej – drugi reprezentował wyłącznie siłę duchową. Myśl ta pociągała mnie jako Polaka przez swą ideę zwycięstwa ducha nad siłą materialną; jako artystę porywała mię przez wspaniałe formy, w jakie obfitował świat starożytny.

Siedem lat temu, podczas mego ostatniego pobytu w Rzymie, zwiedzałem miasto i okolice z Tacytem w ręku. Mogę śmiało rzec, iż sama myśl już była we mnie dojrzała; szło tylko o znalezienie punktu wyjścia. Kaplica „Quo vadis”, widok Bazyliki św. Piotra, Tre Fontane, Góry albańskie - dokonały reszty. Wróciwszy do Warszawy rozpocząłem studia historyczne, które natchnęły mnie jeszcze silniej miłością do zamierzonego dzieła. Taka jest geneza „Quo vadis”.'' („Le Gaulois”, 1901)

Czas i miejsce akcji
Lata 63-68 n.e, Rzym (Willa Pertoniusza, dzielnica patrycjuszy, dom Winicjusza, pałac Nerona, amfiteatr, Zatybrze), Ostia, Ancjum, Sycylia

Wydarzenia historyczne
Ukazane zostały przede wszystkim krwawe rządy Nerona; w 41 roku Kaligula ginie w zamachu. Ambitna i bezwzględna Agryppina zostaje żoną cesarza Klaudiusza, wymusza również adopcję jej jedynaka, Lucjusza Domicjusza (Nerona). Aby przyspieszyć objęcie przez niego tron, Agryppina truje Kaligulę. W 59 roku Neron każe otruć swojego konkurenta do tronu, Brytannika (syna Klaudiusza) zamordować Agryppinę. W międzyczasie Neron rozwodzi się z Oktawią, (którą później skazuje na wygnanie i śmierć), a żeni się z Poppeą Sabiną. Czas akcji obejmuje:
 * wojnę o Armenię i hołd Tyrydatesa (66 r)
 * sąd nad Pomponią Grecyną
 * uczta na stawie Agrypy
 * pożar Rzymu – 18/19 lipca 64 r. – Tacyt opisuje, że chrześcijanom „udowodniono nie tyle zbrodnie podpalenia, ile nienawiść ku rodzajowi ludzkiemu”. Autentyczne są również represje na chrześcijanach, jak i współczucie do nich, gdy Rzymianie zrozumieli swój błąd.
 * Odbudowa Rzymu i spisek Pizona (patrycjuszy), który miał doprowadzić do usunięcia Nerona, a w rzeczywistości wywołał falę represji i wyroków sądowych

Historyczni

 * Święty Piotr Apostoł (? - ok.64 r.) – Opiekun chrześcijan, uczeń Jezusa Chrystusa, namiestnik jego państwa na ziemi; uważany za pierwszego papieża. Błogosławi męczenników, za namową chrześcijan ucieka z miasta; tam jednak po rozmowie z Chrystusem powraca do Rzymu, by pozostać przy wiernych. Zostaje ukrzyżowany w ogrodach Nerona.
 * Paweł z Tarsu (ok.8 – ok. 67 r. n.e) – założyciel wielu gmin chrześcijańskich w Europie i na Bliskim Wschodzie, towarzyszy męczennikom w ich ostatniej drodze; ginie od ścięcia mieczem na drodze do Ostii.
 * Neron (Neron Klaudiusz Druzus Germanik) ( 37-68 r. n.e) – cesarz rzymski od 54 r.; syn Agryppiny Młodszej i Gnejusza Domicjusza; znany ze zdolności artystycznych, ale i z rozwiązłości; próżny i łasy na pochlebstwa władca, otacza się licznym gronem (nie do końca prawdziwych) przyjaciół; Neron objął panowanie nad Rzymem w wieku 17 lat, początkowo wspomagany przez filozofów Senekę oraz Burrusa, rządził rozsądnie. Na swoim morderczym „koncie” ma: matkę, żonę, brata, syna cesarza Klaudiusza. Czuje się wszechstronnym poetą, aktorem, muzykiem, śpiewakiem i tancerzem. Nudzi się w Rzymie i z tego powodu często wyjeżdża w poszukiwaniu nowych doznań. Pragnie sławy. Jest despotyczny, nieodpowiedzialny, okrutny, a jednocześnie słaby, często pada ofiarą manipulacji, np. Petroniusza. Tak naprawdę jest tchórzem, który boi się tłumu. Nie miał też odwagi popełnić samobójstwa, by ujść pomsty.
 * Petroniusz, Gajus Petronius – arbiter elegantiarum, należał do najbliższej świty Nerona. Bogaty patrycjusz, duchowy arystokrata, hedonista, ceniący wygodne życie, wuj Winicjusza. Jest wykształcony, inteligentny, oczytany, znawca sztuki i literatury. Jego zdanie wiele znaczy dla Nerona, co przyprawia Petroniuszowi wielu wrogów. Podobnie jak Neron pisze, lecz nie chce robić konkurencji „Miedzianobrodej małpie”, jak sam nazywa cesarza. By zapewnić sobie bezpieczeństwo, uczestniczy w balach i ucztach Nerona. Ponad wszystko ceni sobie korzystanie z życia. Jest sceptykiem i estetą.
 * Poppea Sabina (?-65 r.n.e.) – druga żona Nerona, słynie z piękna i okrucieństwa. Pozbawiona jakichkolwiek skrupułów, pełna zazdrości. Jest świadoma piękna Ligii i tego, jaką jest dla niej konkurentką.
 * Seneka (ok. 4-65 r.n.e) – rzymski pisarz i filozof, doradca i wychowawca Nerona; w powieści jest już postacią przebrzmiałą, Neron nie liczy się już z jego zdaniem.
 * Tygellin (Ofoniusz Tygellin) – prefekt pretorianów, konkurent Petroniusza
 * Aulus Placjusz – dowódca wojsk w Brytanii (43 r. n.e); w jego domu wychowywała się Ligia
 * Pomponia Grecyna – w 57 roku wytoczono jej proces o czczenie obcych bóstw; wywołuje podziw i szacunek swoja odrębnością religijną.
 * Akte – Kochanka Nerona, opiekuje się Ligią

Fikcyjni
{{Pozytywizm]}