Lalka

Lalka

=Biografia Bolesława Prusa= Bolesław Prus to pseudonim Aleksandra Głowackiego, który w ten sposób podpisywał swoje teksty literackie i dziennikarskie oraz słynne kroniki. Urodził się w Hrubieszowie, potem mieszkał w Puławach, ale większa część jego życia upłynęła w Warszawie. Tu studiował w Szkole Głównej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym (nie ukończył nauki, a taki sam epizod biografii podarował swojemu bohaterowi Wokulskiemu). Potem pracował jako korepetytor i robotnik, a wreszcie rozpoczął współpracę z warszawskimi czasopismami, do których pisywał słynne Kroniki (ponad 20 lat!), felietony i powieści w odcinkach. Prus mocno zaangażował się w działalność społeczną i często czynił to tematem swoich artykułów. Kiedy zmarł, na jego grobie wykuto napis: Serce serc. Utwory Prusa, które trzeba znać i kojarzyć, to prócz Lalki: Faraon, Emancypantki, Placówka i nowele: Michałko, Katarynka, Kamizelka i Powracająca fala.

=Czas i miejsce akcji: = 1878-79, Warszawa, Paryż, Zasławek; częste retrospekcje u Rzeckiego (m.in. 1848 – Wiosna Ludów, kampania węgierska, wczesne lata Wokulskiego - 1857-60) Sytuacja społeczna: schyłek feudalizmu, zwycięstwo kapitalizmu, koniec walk narodowowyzwoleńczych; krytyczne spojrzenie na realizację haseł pozytywizmu.

=Cechy:= ==Cechy „Lalki” jako powieści realistycznej

Dwugłosowa narracja (dwugłos)
Relację o wydarzeniach poznajemy z dwóch źródeł: od głównego, trzecioosobowego narratora i z pamiętnika. Drugi głos narracji to pamiętnik Rzeckiego. Jest to efektowne nowatorstwo, splot dwóch głosów daje bardzo pozytywne skutki: przedstawione wydarzenia są oświetlone z dwóch punktów, stają się jeszcze prawdziwsze, poza tym pamiętnik w sposób dodatkowy charakteryzuje starego subiekta i mentalność ludzi tamtej epoki.

Otwarta kompozycja
Powieść realistyczna powinna być zwarta, a wszelkie jej elementy winny wynikać z siebie i wzajemnie się motywować. Prus rozluźnia nieco tę konstrukcję. By móc przedstawić życie i panoramę swojej współczesności, wprowadza wiele epizodów, nie zawsze je kończy, pomiędzy wątkami pozostawia luki, a powieść ogarnia wielką połać przestrzeni. By uatrakcyjnić wymowę dzieła, pozostawia niejasne zakończenie-właściwie nie wiadomo, co stało się z Wokulskim.

Psychologizacja bohaterów
Postacie nie tylko stają się prawdziwsze, autor ujawnia odbiorcom związek między psychiką a działaniem człowieka -złożoność czynu, a nie niepodważalną charakterystykę osoby. Lalka jest zatem prawdziwym, panoramicznym dziełem dojrzałego realizmu, w dodatku nowatorskim w swojej epoce.

=Znaczenie tytułu=
 * epizod kradzieży lalki baronowej Krzeszowskiej przez panią Stawską (lalka baronowej została stłuczona przez służącą);
 * autentyczny proces o kradzież lalki, jaki miał miejsce w Warszawie
 * „lalka” – określenie Izabeli Łęckiej – kobieta ładna, lecz pusta („Co mnie jednak dziwi, to to, że mężczyźni nie poznają się na takich lalkach”)
 * topos Theatrum mundi – człowiek jest zabawką, „lalką” Boga, aktorem, który odgrywa przedstawienie; Bóg, jak reżyser dyryguje tymi lalkami; w powieści, lalkami bawi się również Rzecki („Hi!, hi! hi! Dokąd wy jedziecie, podróżni?.... Dlaczego narażasz kark, akrobato? Co wam po uściskach, tancerze?... Wykręcą się sprężyny i pójdziecie na powrót do szafy. Głupstwo, wszystko głupstwo...”); lalki są odbiciem rzeczywistości (nawiązanie do filozofii Platona); (P W01)
 * Pierwotnie „Lalka” miała się nazywać „Trzy pokolenia”, celem łatwiejszej interpretacji utworu.
 * Rzecki bawi się lalkami na początku i na końcu utworu – stanowi to klamrę kompozycyjną, spinającą cały utwór.