Poeci czasów niepoetyckich

P10 Poeci czasów niepoetyckich

Okres Pozytywizmu to rozwój prasy, epiki; liryka określana była jako „mazgajstwo”, romantyczna refleksyjność byłą czymś przebrzmiałym; ideały głoszone w poprzedniej epoce się zdezaktualizowały, bo poezja romantyczna oszukała społeczeństwo – zrywy narodowe się nie udały, co spowodowało niechęć do poezji patriotycznej. Lukę tę wypełnili autorzy prozy (jak np. Henryk Sienkiewicz). Epigon romantyzmu – epigon to ktoś, kto naśladuje przebrzmiałe idee; tym terminem określano właśnie poetów czasów niepoetyckich

Adam Asnyk
Poeta - melancholik. poeta smutny, wywiódł chyba taką postawę z doświadczeń biograficznych. Urodzony w Kaliszu, w szlacheckiej rodzinie o patriotycznych tradycjach Gdy pisał o miłości - było to zawsze uczucie niespełnione, tęsknota dwojga serc, niestety, niezrealizowana. Adam Asnyk szukał zapomnienia w dalekich podróżach i w urodzie Tatr - to też znalazło miejsce w jego poezji. Zmarł w Krakowie w 1897 r., w pięćdziesiątym dziewiątym roku życia, został pochowany na Skałce.

Daremne żale...
To utwór skierowany do „starych", do odchodzącego pokolenia - rzeczników idei i poezji romantyzmu. Asnyk kieruje ku nim poetyckie wyjaśnienie prostych reguł historii, nawołuje do uznania tych praw, zrozumienia i wejścia w naturalny bieg istnienia. „Daremne żale, próżny trud" to słowa określające żal ludzi za przeszłością i kurczowe trzymanie się starych ideałów. Czym jest przeszłość? Oto tylko „przeżyte kształty", „zniknione mary", „uwiędłe laury". Zauważmy, że wiersz jest hołdem złożonym aktywnej młodości i nowej idei. Przeciwstawienie „uwiędłych laurów" „biegowi myśli" sugeruje, że starość to idea ludzi głoszących przebrzmiały romantyzm (laur poezji), a młodość to idea pozytywistów (myśl - nauka). Zauważmy też, że dychotomia (dwoistość świata), tak typowa dla Asnyka, organizuje ten wiersz, którego poszczególne wersy są symbolami tego, co „stare", przeciw temu, co „nowe".

Do młodych
To apostrofa do młodego, wstępującego pokolenia. Czyli do pozytywistów, do nowej fali ludzi aktywnych, pragnących działać na rzecz ogółu. To nie tylko manifest - to wiersz-nakaz wytyczający kierunek działań. Poeta głosi młodym, by poszukiwali prawdy na swój własny sposób, by szerzyli wiedzę, budowali przyszłość. Wie, że młodzi muszą podjąć dzieło na własny rachunek, i roztacza przed nimi wspaniałą wizję „dróg nieodkrytych", nieprzebytych jeszcze dziedzin wiedzy i świata, gdzie można być pionierem. Lecz jest to również wiersz hołd. Przestroga przed profanacją przeszłości, nawoływanie do szacunku wobec niej. Dzieło ojców, „przeszłości ołtarze" to świętość, bo włożyli w nią to samo uczucie, które teraz żywią do nowych celów młodzi. To świętość - bo to wkład w dzieło pokoleń, bo uświęciły je ludzka miłość i „święty ogień" - płomień wiary i idei.

Maria Konopnicka
Była poetką bardzo popularną w końcu XIX w. i w międzywojniu, a współcześnie traktowaną raczej z pobłażliwością. Silne przesłanie społeczne, łzy nad sytuacją ludu nie przemawiają dziś do odbiorcy i chyba najchętniej czytane są jej utwory dla dzieci: "O krasnoludkach i sierotce Marysi", "Na jagody", "Nasza szkapa".

Contra spem spero
Contra spem spero znaczy wierzę wbrew nadziei. To swoiste wyznanie wiary. To romantyczne wyznanie wiary. Bo czy realista mógłby wierzyć wbrew nadziei? Temat jest wyraźnie patriotyczny -wiara w wyzwolenie ojczyzny. Konopnicka wyznaje, że wierzy:


 * ''w niezgasłe gwiazdy,

w dnia hasło (światło), we wskrzeszenie popiołów i kości, w gwiazdę ludów...''

Są to przenośnie i brzmią nieco tajemniczo. Ich sens rozjaśniają kolejne obrazy wiersza:
 * Nadzieja - bardzo niepewna, bo zakotwiczona w wichrze wiatru, zapatrzona w burze i nawałnice, umieszczona na chmurze łez.
 * Porównanie homeryckie przywołujące ślepego pieśniarza, który choć wie, że wzroku nie odzyska - wierzy w dnia hasło, czyli jasność. To obraz siły wiary ponad wszystko, wiary w światło wyzwolenia, odwołujący się do powagi Homera (ślepego poety).
 * Odlot ptaków, zatrzymanie rzek, gorzkie kłosy zbóż - obraz zrujnowanej klęską ojczyzny.
 * Obraz współczesności: pochód bezdomnych, ciemność, mogiły, nawet Bóg odwraca się od narodu skazanego na zagładę - wizja wielkiego cmentarza.
 * Głębina mogił - z wystygłych duchów, czyli z bohaterów przeszłości, czerpie poetka tę siłę, która nakazuje wierzyć wbrew wszystkiemu.

Contra spem spero to wiersz - „relikt" romantyzmu. Ocala! jakoś w nowej epoce, właściwie - ocaliła ten sposób poetyckiej wyobraźni, obrazowania i odczuwania Konopnicka. „Bo ja też rodem z wielkiego cmentarza" - wyznaje poetka. Taki rodowód boli. Cóż można zrobić? Tylko wierzyć, wbrew nadziei...