Σουμερία

Σουμερία

Sumeria, Sumer, Kingir

Ιστορική χώρα στην Μεσοποταμία.

Η Σουμερία κατά την προ-κατακυσμιαία περίοδο.

Η Σουμεριακή δωδεκάπολη (c. 3000)
Καθώς το πέπλο της Προϊστορίας ανασύρεται επάνω από την Μεσοποταμία, οι πρώτες αχνές αχτίδες του ήλιου της Ιστορίας αποκαλύπτουν την ύπαρξη μιάς δωδεκάδας και πλέον πόλεων (Δωδεκάπολις).

Οι πόλεις αυτές είναι (από Ν. προς Β.) :

α) στην Νοτιοδυτική Σουμερία (πλησίον του π. Ευφράτη):

- Ερύθεια (Eridu) (στην αρχαία παραλία της Ερυθράς θάλασσας (μγν. Περσικός κόλπος)),

- Ώρεια (Ορόη, Ούρ, Ur) (στις εκβολές του ποταμού),

- Λάρισα (Λάρσα, Larsa) (λίγο βορειότερα)] και

- Ωρύγεια (Ουρούκ, Ορχόη, Uruk).

β) στην Νοτιοανατολική Σουμερία (πλησίον του π. Τίγρητα (αρχαίος ρους)):

- Αδάβεια (Αντάμπ, Adab),

- Νίνεια (Νίνα, Nina),

- Λαγάσεια (Λαγκάς, Lagash)

- Γίρσεια (Γκιρσού, Girsu)

- Βαδιβήρεια (Μπαντιβίρα, Bad-tibira) (σε περίπου ίση απόσταση από τους δύο ποταμούς).

γ) στην Κεντρική Σουμερία

- Ώμμεια (Ούμμα, Umma) (στις όχθες του αρχαίου ρου του π. Τίγρητα)].

- Συροπάγεια (Σουρουπάκ, Suruppak) (στο μέσο της απόστασης μεταξύ Ωρύγειας και Νιππύρειας, στις όχθες του αρχαίου ρου του Ευφράτη).

- Λαράγεια (Λαγκάς, Lagash) (στην αριστερή όχθη του αρχαίου ρου του π. Τίγρητα).

- Νιππύρεια (Νιππούρ, Nippur) (χρησιμοποιούμενη ήδη ως λατρευτικό κέντρο (ανάλογο με τους Δελφούς της κλασσικής Ελλάδας).

δ) στην Βόρεια Σουμερία

- Κίσεια (Κις, Kish) (πλησίον (στα ΒΑ.) της μγν. Βαβυλώνας)

ε) στην μεταγενέστερη Ακκαδία

- Σιππάρεια (Σιππούρ, Sippur) (πλησίον του π. Ευφράτη)

- Αξάγεια (Ακσάκ, Akshak) (πλησίον π. Τίγρητα) (ίσως η μεταγενέστερη Κτησιφώνα)].

Χρονολογική σειρά ίδρυσης των Σουμεριακών πόλεων
Αν παρατηρήσει κανείς την ταχύτητα πρόσχωσης των ποταμών της Κάτω Μεσοποταμίας (Ευφράτη, Τίγρητα καθώς και των γειτονικών τους δηλ. του Χόασπιδος (modern Karhe) και του Ευλαίου (modern Karun) (Ίσως ο ποταμός Ευλαίος να ταυτίζεται κατά την Τρίτη χιλειτηρίδα με τον ποταμό Πασιτίγρητα, γνωστό στην Ελληνιστική εποχή) θα αντιληφθεί ότι η αρχαία παραλία βρισκόταν πολύ πιο βόρεια από την σημερινή. Φαίνεται πολύ πιθανόν ότι πλησίον της πανάρχαιας παραλίας (κατά την τέταρτη ή πέμπτη χιλιετηρίδα) βρισκόταν οι εξής πόλεις: η Ωρύγεια (Uruk) (στις εκβολές του π. Ευφράτη), η Γίρσεια (Girsu) (στις εκβολές του π. Τίγρητα), η Πατίβηρις (Bad-tibira) (στην παραλία μεταξύ των δύο ποταμών) και τέλος στο ύστατο δυτικό άκρο της παραλίας αυτής η Ερύθεια (Eridu) (που πιθανότατα έδωσε και το όνομά της στην παρακείμενη θάλασσα). Αντιδιαμετρικά, στο ανατολικό άκρο της βρισκόταν οι εκβολές του Χοάσπιδος (ο Χόασπις την εποχή αυτή ήταν ανεξάρτητος ποταμός και όχι παραπόταμος) Καθώς όμως η πρόσχωση του κόλπου προχωρούσε απαιτήθηκε η ίδρυση νέου λιμένα, οπότε ιδρύθηκε η Λάρισα (Larsa) και (σχετικά) λίγο αργότερα, για τον ίδιο λόγο, η Ώρεια (Ur) πάντοτε στις μετακινούμενες εκβολές του Ευφράτη. Αντίστοιχα και για τον ίδιο λόγο, φαίνεται πως δημιουργήθηκαν στις, επίσης μετακινούμενες, εκβολές του π. Τίγρητα πρώτα η Λαγάσεια (Lagash) και μετά η Νίνεια (Nina)), ενώ παράλληλα ο Χόασπις έπαυσε να είναι ανεξάρτητος και μετατράπηκε σε παραπόταμο του π. Τίγρητα. Τέλος πρέπει να ανφερθεί είναι σχεδόν βέβαιο ότι όλες αυτές οι πόλεις είναι Προ-Σουμεριακές δηλ. όταν οι Σουμέριοι κατέβηκαν από τα Β. (προφανώς από την Άνω Μεσοποταμία, την οποία οι ίδιοι αποκαλούσαν μετά Συβαρτία (Subar-tu) (compr. Subar < Sumer)) και κατέκτησαν την Κάτω Μεσοποταμία (περί το 3200?) οι πόλεις αυτές υπήρχαν ήδη).

Αγώνες για την ηγεμονία της Σουμερίας κατά την προ-κακλυσμιαία εποχή
Ήδη, όπως ήταν αναμενόμενο, οι πρώτες αχτίδες της Ιστορίας αποκαλύπτουν και τον πολεμικό ανταγωνισμό μεταξύ των υπαρχόντων πόλεων για την ηγεμονία της χώρας. (Εκτός από πολιτικός, ο αγώνας αυτός ήταν και οικονομικός καθώς η κυριαρχία στο ήδη κατασκευασθέν, από την προηγούμενη (ή ακόμα και την προ-προηγούμενη) χιλιετηρίδα, αρδευτικό δίκτυο έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο στην επιβίωση του πληθυσμού της κάθε πόλης). Έτσι με την ανάρσυρση της προϊστορικής αχλύος ο ηγεμονικός ρόλος εμφανίζεται στις πόλεις της Νότιας Σουμερίας με πρώτη την Ερύθεια (Eridu) και δεύτερη την Πατίγηριδα (Bad-tibira). Στην συνέχεια, η ηγεμονία περνά στην Κεντρική Σουμερία με την Λαράγεια (Larak). Τέταρτη στον ρόλο αυτό εμφανίζεται απροσδόκητα η Σίππαρεια (Sippar), μία πόλη που βρισκόταν στά Β., στην Ακκαδία, έξω από την κυρίως Σουμερία (Πιθανότατα την εποχή αυτή, οι Σουμέριοι συγκατέλεγαν και την Ακκαδία στην Συβαρτία χώρα (διαφαίνεται ετυμολογική σχέση Sippar < Subar), μία ονομασία που πρέπει να χρησιμοποιούσαν αρχικά γιά όλη την χώρα που εκτεινόταν βόρεια από την Κάτω Μεσοποταμία). (Επομένως κατά την ίδρυσή της, κατά τους προηγούμενους αιώνες, η Σίππαρεια (Sippar) πρέπει ήταν μία Σουμεριακή εμπορική αποικία, σε μία αλλοεθνή περιοχή). Τελικά, με βάση πάντοτε τον Σουμεριακό βασιλικό κατάλογο (Sumerian royal list), η ηγεμονία επιστρέφει στην Κεντρική Σουμερία και ειδικότερα στην πόλη Συροππάγεια (Suruppak) που η ηγεμονία της τερματίζεται από τον Κατακλυσμό (before 2900 BC).

Κατακλυσμός
Ο Κατακλυσμός είναι αρκετά περίπλοκο θέμα. Φαίνεται όμως ότι γύρω στο 2900 BC μία συγκυρία κλιματικών παραγόντων οδήγησε σε μία πρωτοφανή, για κάθε ιστορική περίοδο, καταστροφή. Πιθανόν μία πολύμηνη περίοδος υπερβολικών βροχοπτώσεων οδήγησε τους μεγάλους ποταμούς της Μεσοποταμίας (Τίγρις και Ευφράτης) να πλημμυρίσουν σε τεράστια έκταση με αποτέλεσμα να καταστρέψουν όλο το εξαιρετικό αρδευτικό δίκτυο που επί σειρά αιώνων οι κάτοικοι της Νότιας Μεσοποταμίας (Σουμέριοι και Προ-Σουμέριοι) είχαν κατασκευάσει και που είχε μετατρέψει την χώρα τους στην Εδέμ (Eden) της Βίβλου ή την Ατλαντίδα του Πλάτωνα. Το γεγονός αυτό πέρασε στις θρησκείες των διαφόρων λαών ως θεϊκή τιμωρία.

Η Περίοδος μετά τον Κατακλυσμό
Μετά τον Κατακλυσμό αρχίζουν να υπάρχουν οι πρώτες συγκεκριμένες ιστορικές αναφορές για μεγάλους βασιλείς που οδήγησαν και πάλι την Σουμερία στην ευημερία. Μερικοί από τους βασιλείς αυτούς συνεδέθηκαν με μυθικά κατορθώματα και εντυπωσιακές ιστορίες και αργότερα θεωρήθηκαν θεοί ή ημίθεοι. Όπως γράφουν τα κείμενα: "η βασιλεία κατέβηκε ξανά από τους Ουρανούς".

Αρχικά, όπως ήταν φυσικό μετά τον Κατακλυσμό που έπληξε κυρίως την Νότια Σουμερία, επικράτησε παρατεταμένη εποχή αναρχίας.

Η πρώτη ιστορική αναφορά για τερματισμό αυτής της κατάστασης είναι εκείνη που αναφέρται στον βασιλέα Ετάνη της Κίσειας (Kish) (περ. 2800 π.Χ.). Ήταν ο πρώτος βασιλέας "που όρισαν οι θεοί για να κυβερνήσει τους ανθρώπους". Ο Ετάνης ενοποίησε κάτω την εξουσία του και τις δώδεκα μεγάλες Σουμεριακές πόλεις - κράτη και οργάνωσε εκστρατείες κατά των γειτονικών λαών, βάζοντας τις βάσεις για μια σταθερή ανάπτυξη της χώρας. Για αυτό αναφέρεται στις πηγές ως "αυτός που σταθεροποίησε τις χώρες"

Μεταγενέστεροι Σουμέριοι συγγραφείς του απέδωσαν μυθικά κατορθώματα. Σύμφωνα με το μύθο, ψάχνοντας να βρει ένα μαγικό φυτό που θα τον βοηθούσε να κάνει διαδόχους, ανέβηκε σε ένα όρος, πάνω στο οποίο ένας αετός είχε αιχμαλωτιστεί από ένα φίδι. Ο Ετάνα ελευθέρωσε τον αετό, ο οποίος τον πήρε, πάνω στην πλάτη του, και πέταξε στους ουρανούς. Όμως ο αετός και ο Ετάνα πέρασαν τα επιτρεπτά όρια και έπεσαν στον Κάτω Κόσμο για να αντιμετωπίσουν, εκεί, νέες δοκιμασίες.

Τον θάνατο του Ετάνα ακολούθησε μια εποχή έντονων συγκρούσεων με σκοπό την κυριαρχία στην περιοχή. Τελικά, η ηγεμονία πέρασε στην Ωρύγεια (Uruk), υπό τον βασιλέα Μεσκαγγάσορα (Mesh-ki-ang-gasher), ο οποίος κατέκτησε γειτονικές χώρες και εξετράτευσε στην οροσειρά του Ζάγρου. Ονομάστηκε "γιος του Utu", του θεού του Ήλιου. Τον Meskiaggasher διαδέχθηκε ο γιος του Εμμέρκωρ (En-merkar), (περ. 2750 π.Χ.) και αυτόν ο στρατηγός του, Λυκοβάνδης (Lugalbanda).

Στην συνέχεια, η ηγεμονία επανέρχεται στην Κίσεια (Kish) υπό τον βασιλέα της Εμμεβράγαζο (En-mebaragge-si) (περ. 2700 π.Χ.). Στα επιτυχίες του συμπεριλαμβάνεται η νίκη κατά των Ελυμαίων (Elamites). Επίσης, σε αυτόν αποδίδεται η κατασκευή του ναού του θεού Ενλίλου (Enlil), στη Νιππύρεια (Nippur), η οποία, μετα-κατακλυσμιαία έγινε το πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο της Σουμερίας. Ο γιος του, Άγγης (Agga), ήταν ο τελευταίος ισχυρός ηγεμόνας της δυναστείας του Ετάνη.

Τα ηνία πήρε κατόπιν η 1η δυναστεία της Ωρείας (Ur) με πρώτο ηγεμόνα τον Μεσαννιπάδη (Mes-anna-padda) (περ. 2670 π.Χ.). Μετά το θάνατό του, η κυριαρχία περνάει ξανά στην πόλη της Ωρύγειας (Uruk) υπό την ηγεσία του βασιλέα-ήρωα Γίλγαμου (περ. 2650 με 2600 π.Χ.), του οποίου τα κατορθώματα περιγράφονται στο διάσημο "Έπος του Γίλγαμου". Ο Γίλγαμος κατασκεύασε τα τείχη της πόλης του και επανέφερε τη Σουμερία σε μια περίοδο ακμής.

Στα τέλη του 26ου αι. π.Χ. η Σουμερία αποτελεί μια Αυτοκρατορία που εκτείνεται απ;o την οροσειρά του Ζάγρου ως τη Μεσόγειο, υπό την ηγεμονία του Λυκαννίμυνδου(Lugal-anni-mundu), βασιλέα της Αδάβειας.

Αυτή η εποχή αποτελεί την αποκορύφωση του Σουμεριακού πολιτισμού, που τώρα πια έχει αποκτήσει ενότητα και κοινά πολιτισμικά στοιχεία. Αν και αρκετοί σημιτικοί γειτονικοί λαοί επιθυμούν την κυριαρχία στην περιοχή, η ανωτερότητα των Σουμερίων, τόσο στο πολιτισμικό τομέα όσο και στην στρατιωτική ισχύ, τους καθιστά αδιαμφισβήτητους κυρίαρχους του Μεσοανατολικού Χώρου.

Τον θάνατο του Λυκαννίμυνδου(Lugal-anni-mundu), ακολουθεί αναρχία και τέλος η ηγεμονία περιέρχεται για άλλη μία φορά στην Κίσεια (Kish), υπό την ηγεσία του Μέσαλμου (Mesilim), γύρω στο 2500 π.Χ. Το τέλος της βασιλείας του, σηματοδοτεί και το τέλος της Κλασσικής εποχής της Σουμερίας.