De familie Pluys



Translation : Family of Stained Glass manufacturers in Mechelen



De familie Pluys in Mechelen was een familie van glazeniers. Jan Frans Pluys werd geboren te Mechelen op 6 september 1810 en overleed in Mechelen op 23 juni 1873. Jan Frans Pluys was de vader van Leopold Englebert Pluys, die leefde en werkte van 1844 tot 1911. Leopold Pluys woonde in de Befferstraat 33 en zette, na het overlijden van zijn vader, diens kunstnijverheid verder.

Leopold Pluys was één van de deelnemers aan de Wereldtentoonstelling van mei tot oktober 1885 in Antwerpen, waar hij gebrandschilderd glas voorstelde.

Werkuitvoeringen in Mechelen
Sint-Romboutskathedraal

In 1860 plaatste Jan Frans Pluys in de Mechelse Sint-Romboutskathedraal een glasraam in het spitsboogvenster dat de “Dogmaverklaring van Maria Onbevlekt Ontvangenis” voorstelt. Hier zien we, naast een voorstelling van de paus en kardinaal Engelbert Sterckx, een weergave van Jan Frans Pluys zelf, voorstellend een ceremoniemeester met degen. Het timpaan stelt de Schepping van de Wereld voor.

Het neogotische koorgestoelte in de Mechelse kathedraal, vervaardigd in 1859-1860 door de Leuvense broers Henri en Pierre Goyers, werd gemaakt naar een tekening van Jan Frans Pluys.

In 1891 plaatste Leopold Pluys een glasraam in de Schoonjanskapel van de Sint-Romboutskathedraal, voorstellend, aan de voorkant, de ”Aanbidding der Koningen” en, aan de zijkant, de heilige Adolf en de heilige Elisabeth van Thüringen, patroonheiligen van de schenkers.

Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk

Leopold Pluys ontwierp ook de glasramen in neogotische stijl van de Mechelse Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk, doch na een artilleriebeschieting in augustus en september 1914 raakte de zuidkant van deze kerk al serieus beschadigd. Doch een luchbombardement in april 1944, een storm in september 1944 en een vliegende bom op 18 februari 1945 vernietigde alle glasramen. De glasramen van Leopold Pluys werden vervangen door Modernistische glasramen van de Mechelse architect Jan Lauwers.

Werkuitvoeringen buiten Mechelen
Brugge

Tussen 1845-1849 zal Jan Frans Pluys zich bezig houden met het invoegen van glas-in-loodramen in de Brugse Sint-Basiliuskapel van het Heilig Bloed en dit in samenwerking met de Antwerpse historieschilder Gustave Wappers. De uitvoerigen waren geïnspireerd op bewaarde tekeningen van middeleeuwse ramen met vorstenportretten en aangevuld met eigen voorstellingen van Albrecht en Isabella, Maria-Theresia van Oostenrijk en Frans I.

Herentals

In 1874 werd de Herentalse Sint-Catharina-begijnhofkerk herschilderd door Joseph van Aarschoot, die de kerk voorzag van neogotische motieven. Het was Leopold Pluys die, in het koor, glasramen voorzag in eenzelfde stijl naar ontwerptekeningen van de Antwerpenaar Edward Dujardin.

Schriek

In 1876 verving Leopold Pluys de glasramen in de Schriekse Sint-Jan Baptistparochiekerk.

Hove

In de Sint-Laurentiuskerk in Hove bevinden enkele ramen, die opgeleverd werden door Jan Frans Pluys :
 * “De Drie Goddelijke Deugden” uit 1867 en ”De Katholieke Godsdienst” uit 1871, beiden geschonken door de familie Van Kerckhove - Rollier
 * ”De Heilige Laurentius, de schatten van de Kerk aanwijzend” uit 1877, deels geschonken door de subdiaken J.B. de Cleyn.

Dendermonde

In 1909 werkte Leopold Pluys, samen met de Gentenaars Gustave en Achiel Ladon, aan een viertal figuratieve neogotische glasramen in het Onze-Lieve-Vrouwkoor van de Dendermondse Onze-Lieve-Vrouwekerk.

s' Herenelderen

Ook renoveerde de familie Pluys het glasraamensemble in de Sint-Stephanuskerk van het Limburgse s' Herenelderen.

Lanaken

Tevens werkte Jan Frans Pluys aan een glasramenpartij in de Sint-Ursulakerk van Lanaken.

Antwerpen

Ook de Sint-Annakapel aan de Keizerstraat in Antwerpen bezit, langs de straatkant, nog steeds glas-in-loodramen, die opgeleverd werden door Leopold Pluys.

Belfort
In 1869 dook een eerste concreet voorstel op om het Mechelse belfort, onderdeel van het Mechelse stadhuis, te voltooien naar Brugs model. Oudheidkundige G. Bernaerts lanceerde dit plan, dat twintig jaar later werd hernomen door de Mechelse stadsarchitect Philip Van Boxmeer.

Doch het plan van architect F.J. Bauwens werd, net als dat van zijn stadgenoot Jan Frans Pluys, door diverse historici afgewezen, waardoor de Mechelse Belfortstrijd een feit werd.

Tekenarchief
Het atelier van Jan Frans en Leopold Pluys was werkzaam van 1843 tot 1907 en in het archief ervan bevonden zich de kartons, of de uitvoeringstekeningen op ware grootte, van de herbeglazingscampagne van de Sint-Romboutskathedraal in de 19e eeuw bewaard, nu beheerd door de kerkfabriek.

Dit archief bestaat uit ongeveer een 75-tal opgerolde ensembles van één of meerdere tekeningen, op uitvoeringsgrootte, van de herbeglazingscampagne waarbij vader en zoon Pluys 24 glasramen voor hun rekening namen.

In totaal gaat het over een 500-tal documenten. De kartons zijn unieke getuigen. Eénentwintig van de glasramen, die het atelier Pluys realiseerde, werden immers vernietigd tijdens de Eerste Wereldoorlog.

KADOC
De ontwerpen voor de glasramen van de Mechelse Sint- Romboutskathedraal van de glazeniersfamilie Pluys werden ook opgenomen in het Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving (KADOC) van de Katholieke Universiteit Leuven.

Boeken
Een aantal boeken en verslagen zagen het levenslicht in verband met de Mechelse familie Pluys :
 * ”Mechelse levensbeschrijvingen: J. Robijn, G. De Roose, N. Rogier, Ph. Van Rauberghen, H. Pontius, R. Reymaers, G. Rutz Smets, J. De Rooster, W. Van Roost, J.B. Rijmenans, J.J. De Raedt, P.J. Restelen, L. Roger, J.Fr. Pluys” – H. Coninckx – 1905
 * ”De Mechelse glazeniers Pluys en hun atelier” – I. Bakelants – 1967

Ook in het tijdschrift van de Geschied-en Heemkundige Kring van Londerzeel vinden we een verslag over Jan Frans Pluys, met de vermelding “By Uytvindingsbrief - Mechelen 18 Februari 1840 - Opregting van alle soorten van ingebrande schilderwerken op glas” (Uitgave 1998T2 – Bladzijde 71)

Externe links

 * Biografie
 * Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen