Racjonalizm, ateizm, nihilizm, Bóg – powieść o konflikcie rozumu i wiary

=Terminy= Nihilizm – obojętność wobec życia, wiary, prawa. Światopogląd odrzucający istnienie systemów politycznych, norm etycznych itp. Kontynuatorem nihilizmu był Nietzsche – postulował on usuniecie wartości hamujących człowieka przed działaniem, narzucających mu poczucie winy. Nietzsche uważał, że Chrześcijaństwo narusza normy moralne, ogranicza społeczeństwo, podobnie jak historia, która hamuje rozwój jednostek silnych, gloryfikując słabe

Ateizm – brak wiary w boga, istnienia siły wyższej

Socjalizm – idea równości ludzi, człowiek i społeczeństwo ustala normy i zasady („Nie-boska komedia”)

Immoralizm – pogląd odrzucający zasady moralne, zastępując je np. estetycznymi.

Rodion Raskolnikow uważa, że jednostce wybitnej wolno praktycznie wszystko – to główny powód zabicia lichwiarki. Wkrótce jednak okazuje się, że człowiek jest ograniczony, jeśli nie przez Boga, to przez sumienie, które nakazuje mu działać inaczej. To właśnie Bóg, sumienie, ustala granicę wolności. Dostojewski udowadnia to, obalając każdą z idei – socjalizmu, ateizmu, nihilizmu. Bohater przeżywa wewnętrzną przemianę, zwracając się ku Bogu. Sam Dostojewski był niezwykle religijny, i nazywany jest „chrześcijańskim moralistą”. Świadczą o tym liczne motywy biblijne. (patrz: Motywy w „Zbrodni i karze”)

=Pytania kontrolne= '''#Jaki jest zakres ludzkiej wolności przysługujący jednostce? Gdzie przebiega granica tej wolności? Kogo nazywamy człowiekiem moralnym?''':Człowiek ma prawo do wolności osobistej, może decydować o własnym życiu; życie to jednak ogranicza prawo naturalne, normy etyczne i sumienie ludzkie. Dążąc do celu, jednostka musi nie tylko dbać o własne potrzeby, ale także troszczyć się o innych; podążanie za prawami naturalnymi sprawi, że człowiek będzie wolny, zarówno w sensie psychicznym jak i fizycznym – dzięki temu, uwolni się od wyrzutów sumienia

#Racjonalizm, ateizm, nihilizm, a wiara w Boga
 * Wiara w Boga umożliwia nam duchowy kontakt ze światem, poszerza nasze uczucia i zdolność rozumienia innych ludzi. Dzięki Bogu poznajemy świat za pomocą wiary i intuicji. Racjonalizm odrzuca istnienie tego, co niewytłumaczalne, uszczuplają zatem i laicyzują swoje doznania. Skrajni racjonaliści są także ateistami, podważającymi istnienie Boga. Jednym z głównych oręży w tym konflikcie jest teoria ewolucji, podważająca biblijny opis stworzenia ludzi. Nihiliści także odrzucają Boga, gdyż religia ogranicza człowieka prawami jak np. Dekalog.

# Raskolnikow – ile w nim dobra, a ile zła?
 * Choć po popełnieniu zbrodni Raskolnikowa można by uznać za człowieka zepsutego i złego, to jego zachowania wynikają z faktu, że był on postacią nad wyraz nieszczęśliwą. Cierpiał z braku środków do życia, buntował się przeciwko światu za swoją sytuację; nie chciał, by jego bliscy cierpieli razem z nim. Był osamotniony, wyalienowany; ograniczało go zarówno społeczeństwo, jak i ciasna izdebka, w której przyszło mu żyć.

Rodion był także osobą wrażliwą, rozumiał i współczuł Marmieładom i Soni. Tak naprawdę, to warunki, otoczenie spaczyło Rodiona. Świat jego ciasnej izdebki był pozbawionym Boga, irracjonalnym, iluzorycznym. Rodion zamknął się w sobie i nie zwracał uwagi na problemy innych. Swoje postępowanie tłumaczył na swój sposób, według własnych teorii. Rodion nie był więc zły, to jego otoczenie, przeklęte miasto Petersburg go zdeprawowało.