Evviva l'arte! (wiersz)

Kazimierz Przerwa-Tetmajer "Evviva l'arte!"

Człowiek zginąć musi - cóż, kto pieniędzy nie ma, jest pariasem, - zginąć, to zginąć jak pies, a tymczasem, choć życie nasze splunięcia niewarte:

Eviva l'arte! Niechaj pasie brzuchy nędzny filistrów naród! My, artyści, my, którym często na chleb braknie suchy, my, do jesiennych tak podobni liści, i tak wykrzykniem; gdy wszystko nic warte, evviva l'arte!

Evviva l'arte! Duma naszym bogiem, sława nam słońcem, nam, królom bez ziemi, możemy z głodu skonać gdzieś pod progiem, ale jak orły z skrzydły złamanemi - evviva l'arte!

Evviva l'arte! więc patrzym na tłum z głową podniesioną, laurów za złotą nie damy koronę, i chociaż życie nasze nic niewarte: evviva l'arte!

(1894)

Interpretacja
Wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera „Evviva l’arte” (wł. Niech żyje sztuka!) to hymn na cześć sztuki i artysty oraz ich roli w społeczeństwie. Cztery zwrotki, składające się z pięciu wersów 11-zgłoskowych i jednej 5-zgłoskowej epifory, a także układ rymów żeńskich ababcc świadczy o regularnej budowie wiersza, stojącej nieco w opozycji do jego treści.

Podmiot liryczny, reprezentujący artystyczną elitę okresu Młodej Polski spontanicznie i żywiołowo powtarza hasło „Evviva l’arte!”, wyrażając swoją niezłomną postawę, krytykuje „Nędzny filistrów naród” oraz wzywa do buntu („....jak orły z skrzydłami złamanemi – więc naprzód!”). Liczne wykrzyknienia potęgują jeszcze nastrój wiersza. W ten sposób utwór nawiązuje do innych młodopolskich manifestów, m.in. słynnego „Confiteora” Przybyszewskiego.

Poeta ukazuje neoromantyczną rolę artysty jako kapłana sztuki w społeczeństwie konsumpcjonistów i materialistów. Artysta staje się tu niepotrzebny i niedoceniany, a jego dzieła nie przedstawiają żadnej wartości dla ogółu, który nie odpłaca się za ten trud („my, którym często na chleb braknie suchy, (...) możemy z głodu skonać gdzie. pod progiem.”). Cała pierwsza zwrotka to pogodzenie się człowieka z nieuchronnym losem (podmiot nie mówi tu tylko artyście, co nadaje wierszowi głębszy, filozoficzny charakter).

Artysta zostaje jednak wywyższony ponad tłum, niemal do rangi istoty boskiej („w piersiach naszych płoną ognie przez Boga samego włożone") przez siły nadprzyrodzone (mistycyzm). Poeta jest przepełniony dumą, chęcią sławy i wiarą we własne (nieograniczone) możliwości – nazywa swoich pobratymców „królami bez ziemi” – władcami tego, co niematerialne (nawiązanie do Cyganów, jako narodu bez państwa).

Podsumowując, wiersz „Evviva l’arte” jest buntem młodopolskich poetów skierowanym w obojętnych filistrów – są to echa romantycznego buntu przeciw społeczeństwu, tak dobrze znane choćby z „Cierpień Młodego Wertera”. Podmiot liryczny przedstawia sztukę jako boski żywioł nie znający żadnych granic i wybawicielkę z dekadenckich nastrojów („i chociaż życie nasze nic nie warte: evviva l’arte"). Pokazuje również artystę, zamieszkującego dwa światy: ziemski, w którym zdany jest na zagładę i niełaskę, oraz mistyczny, w którym zdobywa „laury sławy”. Podmiot neguje również utylitarne cele sztuki mówiąc, że „laurów za złotą nie damy koronę”.