Motywy w „Zbrodni i karze”

Motywy w „Zbrodni i karze”

=Motyw światła i cienia= Światło może kojarzyć się z Bogiem, wiedzą. W powieści gra światła ukazuje stan psychiczny i moralny bohaterów. Pokój Rodiona jest przeważnie ciemny, najczęściej to inne postacie „przynoszą” światło (lub wchodzą, gdy jest widno). Ważnym elementem wystroju jest świeca – symbol Boga. Swidrygajłow gasząc świecę oddala się w mrok, zapalona świeca u Soni symbolizuje jej wiarę.

=Motyw krwi = To częsty motyw w przypadku zbrodni – zabójca wszędzie widzi krew – na ubraniach, na meblach. Stara się więc ukryć ślady. Okazuje się jednak, że krew ta uchodzi z człowieka
 * „To krew w tobie krzyczy. Jak krew nie ma już nijakiego wyjścia i już zsiada się na wątpiach – wtenczas się człowiekowi przywiduje”

=Motyw snu= To bardzo istotny motyw. Poprzez sen ujawniają się bowiem żądze, myśli, pragnienia bohaterów. Warto zaznaczyć, że w mitologii greckiej sen (Hypnos) jest bratem śmierci (Tanatos). Zaś córką Nocy jest Nemesis – „mścicielka popełnionych zbrodni”, jak nazywa ją Parandowski. To właśnie podczas snu ujawnią się ludzkie niepokoje i lęki, bo jak mówi Arystoteles „Nie ma niczego w umyśle, czego nie byłoby wpierw w zmysłach”.
 * I sen Rodiona – o kobyle
 * W tym śnie powraca straszliwy mord z dzieciństwa – Rodion był świadkiem zakatowania na śmierć konia Mikołki przez pijanych ludzi. Sen kontrastuje ukrytą delikatność Rodiona, z mordem na koniu i zabójstwem Lichwiarki, które wydarzy się niebawem. Sen jest więc proroczy – ukazuje okrucieństwo tego, co zamierza zrobić Rodion (Kobyła również jest dobijana siekierką)


 * II Sen Rodiona
 * Drugi sen ma miejsce po zabójstwie. Rodion kładzie się i słyszy za drzwiami jęki, hałasy, wrzaski; sądzi, że policja bije Anastazję za zbrodnie, które on popełnił. Ma przeczucie, że za chwilę przyjdą także po niego.


 * III Sen Rodiona
 * Trzeci sen to swoiste „deja vu”. Jak każdy zabójca, Rodion powraca na miejsce zbrodni, do mieszkania lichwiarki. Ponownie wyciąga siekierę i uderza lichwiarkę – jednak nic się nie dzieje. Uderza ją mocniej, a ona zaczyna się śmiać. Na dodatek przez drzwi widzi tłum gapiów, którzy obserwują całą scenę.


 * IV Sen Rodiona
 * Ostatni, czwarty sen ma miejsce na Syberii w dniu Zmartwychwstania Pańskiego. To jego moralna skrucha – upadek jego teorii i pragnień. Ludzie na świecie zaczynają chorować na dziwną zarazę: sądzą, że są najważniejsi i że posiedli prawdę.


 * Sny Swidrygajłowa
 * Cykl marzeń sennych rozpoczyna symboliczne zgaszenie świecy – symbolu nadziei, ciepła, Boga. Pierwszy sen jest o wyimaginowanej myszy, która ucieka przed Arkadiuszem. Mysz może być odzwierciedleniem jego pragnień – Duni, którą chciał zdobyć. Sen drugi to sen o topielczyni – Swidrygajłow czuje się odpowiedzialny za jej śmierć, jest to moralna skrucha. Ostatni sen ukazuje pięcioletnią dziewczynkę, która zmienia się w ponętną kobietę – ukazuje dewiacje i zboczenie Swidrygajłowa.

Podsumowując, sny odgrywają niebagatelną rolę w działaniach bohaterów. Wg Freuda „Marzenia senne są dziełem i pewnego rodzaju wypowiedzeniem się śpiącego”. Freud tłumaczy, że dysfunkcje organizmu, jakie możemy zauważyć np. u Raskolnikowa, są spowodowane zachwianiem równowagi między trzema siłami człowieka: Ego, czyli jego świadomości, Superego, czyli w dużym skrócie moralności i Id, czyli sfery popędów i żądz. Rodion bardzo często nie wie, czy jest jeszcze we śnie, czy już na jawie. Dla bohaterów „Zbrodni i Kary” sen jest formą ekspiacji, pokuty.

=Motywy i nawiązania biblijne=
 * Sonia – prostytutka, może być porównana do Marii Magdaleny; podobnie jak biblijna grzesznica podąża, by oczyścić się z grzechów (Maria Magdalena za Jezusem, Sonia na Syberię wraz z Rodionem).
 * Wylew małej Newy można porównać do Biblijnego potopu, który niszczy zło na świecie (tu połączone z samobójstwem Swidrygajłowa).
 * Rodion może być porównany z biblijnym Łazarzem, który także zmartwychwstaje, poprzez nawrócenie się.