Trzy pokolenia idealistów polskich

Idealizm to pojęcie sprzeczne z realizmem, charakterystyczne bardziej dla epoki romantyzmu; tym nie mniej w „Lalce” mamy doczynienia z trzema pokoleniami idealistów polskich, dlatego, w pierwotnej wersji, utwór ten miał się nazywać właśnie „Trzy pokolenia”. Idealista to człowiek, który kieruje się wzniosłymi ideami, celami; marzyciel często odizolowany od świata, wierzy w małe, lecz skokowe zmiany. W „Lalce” obserwujemy:


 * Idealista polityczny (romantyk) – Ignacy Rzecki. Stary bonapartysta, napoleonid; wierny swemu dowódcy, wokół którego wytworzył się kult; żyje wspomnieniami, iluzjami; jest niejako oderwany od społeczeństwa i rzeczywistości; Rzecki jest przerażony, nie umie odnaleźć się w pozytywistycznym świecie, nie wierzy w moralność handlu, jest świadomy upadku ideałów romantycznych. Wniosek: Jednostka z inicjatywą w świecie egoizmu musi ponieść klęskę
 * Idealista – naukowiec:
 * Julian Ochocki – pasjonat nauki, pełen pomysłów i wynalazków, nieco naiwny, przekonany o nieograniczonych możliwościach człowieka, a jednocześnie skrępowany – nie może zrealizować swoich marzeń, w tym największego – „przyczepienia ludziom skrzydeł”; odrzuca miłość w imię nauki;
 * Geist - genialny profesor, cieszący się uznaniem; próbuje dążyć do realizacji swych idei, zyskując sobie opinię świra – stracił lata, pieniądze i przyjaciół na swój wynalazek i na przekonywanie innych, by w niego uwierzyli.
 * Idealista zakochany – Wokulski – postać złożona, balansująca na granicy dwóch światów: twardej rzeczywistości i romantycznego zapomnienia; będąc zakochanym nie zważą na nic, nie dostrzega realiów, nie widzi prawdy – tym samym upadek jest tym boleśniejszy